مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 257

است لیک هیچ گونه منافاتی با حجیّت ظواهر قرآن ندارد. و از دو روایت یاد شده چنین مطلبی استنباط نمی شود.

از روایت اوّل چنین برمی آید که اعتراض امام علیه السّلام به ابو حنیفه نشأت گرفته از آن بود که وی ادّعا داشت قرآن را کاملا می شناسد و ناسخ و منسوخ و دیگر امور آن را تشخیص می دهد از سوی دیگر این گفته امام علیه السّلام که خداوند حرفی از قرآن را برای تو به ارث نگذاشته است به این معنا نیست که او چیزی از قرآن نمی فهمد زیرا اگر این گونه بود ابو حنیفه اعتراض می کرد در حالی که مشاهده می کنیم که ابو حنیفه کاملا تسلیم حرفهای امام علیه السّلام شد.

منظور امام این بود که خداوند فقط علوم قرآنی را به پیامبرش تعلیم داده است و ابو حنیفه در این میان هیچ بهره ای ندارد. آیه 32 سوره فاطر به این مطلب اشاره داشته و می فرماید: ثُمَّ أَوْرَثْنَا اَلْکِتابَ اَلَّذِینَ اِصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا

توبیخ امام علیه السّلام در روایت دوم به این علت بود که قتاده براساس نظر شخصی خود اقدام به تفسیر قرآن می کرد. ما می دانیم که استناد به ظاهر قرآن به هیچ وجه تفسیر محسوب نمی شود و مشمول این کلام نمی باشد. پس بدیهی است که قتاده براساس افکار خویش یا نظریات غیر معتبر، قرآن را تفسیر می کرد و توبیخ به همین علت صورت گرفته است. چنان که قبلا خاطرنشان ساختیم استناد به ظاهر قرآن به هیچ وجه از مصادیق تفسیر به رأی به شمار نمی آید و به فرض محال که این گونه باشد فرد مدّعی باید برای اثبات این ادّعای خود دلیل محکمی ارائه دهد و در باطل بودن ادّعای یاد شده همین بس که احتمال عدم اثبات ادعای یاد شده وجود دارد زیرا براساس عرف با حضور احتمال، استدلال باطل می شود.

ثالثا:

اشاره

قرآن دربردارنده معانی بلند، مطالب عمیق، علوم مختلف و اهداف بسیار می باشد که فهم بشر از درک و وصول به آن ناتوان است. انسان چگونه می تواند به مضامین بلند قرآن دست یابد در حالی که از دستیابی به تمامی معانی «نهج البلاغه» که کلام بشر است آن هم چگونه بشری عاجز و درمانده است. انسان