مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 259

روایات مذکور شامل آن دسته از الفاظ قرآن می شوند که دارای قید تخصیص می باشند. بنابراین نتیجه می گیریم که آن بخش از الفاظ قرآن که دارای قید تخصیص نیستند با حجیّت ظواهر قرآن هیچ گونه منافاتی ندارند.

پنجم:

اشاره

خود قرآن انسانها را از عمل براساس متشابهات برحذر داشته است. خداوند متعال در آیه 7 سوره آل عمران می فرماید:

«مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ أُمُّ اَلْکِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا اَلَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ اِبْتِغاءَ اَلْفِتْنَهِ وَ اِبْتِغاءَ تَأْوِیلِهِ»

در اینجا استناد به ظاهر قرآن از مصادیق تبعیّت از متشابهات به شمار می آید و اگر صرفا احتمال دهیم که این آیه مشمول چنین استنادی نیست در این صورت حجیّت ظواهر قرآن از درجه اعتبار ساقط می شود.

پاسخ:

اگر منظور از چنین اشکالی این ادّعا باشد که ظواهر قرآن از مصادیق متشابهات هستند در چنین حالتی باطل بودن این ادّعا کاملا روشن و آشکار است زیرا چگونه می توان ادّعا نمود که آیات بسیاری موجود در قرآن که هدف، معنی و مفهوم خاصی را دنبال می کنند و به طوری آشکارا منظور خود را می رسانند از مصادیق متشابهات محسوب شوند.

اما اگر ادّعا شود که لفظ «متشابه» در اینجا ظواهر قرآن را شامل می شود در چنین حالتی علاوه بر پاسخ قبلی باید خاطرنشان ساخت که از نظر زبان و عرف عام، ظواهر از مصادیق متشابهات نیستند زیرا چگونه می توان برای اثبات عدم حجیّت ظاهر قرآن به ظاهر قرآن استناد جست. در اینجا تناقض پیش می آید، زیرا کسی که اعتقاد به حجیّت ظواهر قرآن دارد نباید از این ادّعای خویش دست بردارد چرا که این آیه با صراحت هرچه تمامتر ما را در پیروی از متشابهات که شامل ظواهر قرآن نیز می شود برحذر داشته است. چون همان طور که قبلا متذکر شدیم ظواهر قرآن از نظر اصطلاحی و نه عرفی مشمول متشابهات می شوند.