مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 260

اگر گفته شود که امور متشابه ممکن است ظواهر قرآن را نیز دربر گیرد همین امر باعث ایجاد شک و تردید در حجیّت ظواهر قرآن می شود و در نتیجه چنین حجیّتی کاملا منتفی می گردد. زیرا براساس علم اصول، شک و تردید در حجیّت امری، باعث اسقاط حجیّت امر مذکور و تمامی امور مربوط به آن می شود.

در پاسخ به این اشکال باید گفت صرف نظر از این که چنین احتمالی امکان پذیر نیست، ولی به فرض تحقق چنین احتمالی ظواهر قرآن از حجیّت ساقط نمی شوند. چرا که مردم براساس این ظواهر و با تمسّک به آنها خط مشی عملی و معقول خود را برمی گزینند و بر پایه آن برده و مولا با یکدیگر به احتجاج می پردازند و به صرف این که ممکن است لفظ متشابه شامل ظواهر قرآن شود نمی توان از این شیوه دست برداشت.

اگر عمل به ظواهر قرآن از نظر افکار عمومی مجاز نبود و اگر نحوه برداشت افکار عمومی از ظواهر قرآن با اندیشمندان تفاوت می داشت در چنین صورتی افکار عمومی می بایست با شیوه ترسیمی و تعیین شده برای مردم در قرآن به معارضه برمی خاست. از سوی دیگر همچنان که می توان به ظواهر روایات استناد نمود به ظواهر الفاظ قرآن نیز می توان استناد جست و صرف این احتمال که لفظ متشابه شامل ظواهر قرآن نیز می شود در اینجا بی تأثیر است.

به عبارت دیگر اگر قرآن با نحوه درک معانی خویش در افکار عمومی همخوانی نداشت هیچ گاه روند معقول مردم در برداشتها و نتیجه گیریها ادامه نمی یافت. صرف این احتمال که لفظ متشابه شامل ظواهر قرآن نیز می شود کافی نیست بلکه قرآن می بایست با صراحت به این مطلب اشاره می کرد. با توجه به این که قسمت دوم موضوع منتفی است و قسمت اوّل نیز به طور حتم برای اثبات ادّعای مذکور کافی نیست بنابراین نتیجه می گیریم که ویژگی مذکور منتفی به انتفا سالبه می باشد.

اشکال ششم:

اشاره

کاهش حجم قرآن و به عبارت دیگر تحریف آن مانع از استناد به قرآن می شود زیرا ممکن است ظواهر قرآن دربردارنده قرائنی باشد که مفهوم