مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 294

پیامبر بزرگوار اسلام باشد بلکه وجود قرینۀ «انزال» نشان می دهد که منظور قرآن مجید است.

ثانیا: در این آیه شاید بتوان فرض نمود که منظور از «ذکر» پیامبر شریف اسلام است ولی در آیه «حفظ» چنین احتمالی به هیچ وجه وارد نیست زیرا با صراحت نشان می دهد که منظور از ذکر همان قرآن مجید است. خداوند متعال می فرماید:

وَ قالُوا یا أَیُّهَا اَلَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ اَلذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ، لَوْ ما تَأْتِینا بِالْمَلائِکَهِ إِنْ کُنْتَ مِنَ اَلصّادِقِینَ، ما نُنَزِّلُ اَلْمَلائِکَهَ إِلاّ بِالْحَقِّ وَ ما کانُوا إِذاً مُنْظَرِینَ

این آیه ادّعای مسخره و تهمت شدید کفّار را بیان کرده و می گوید آنها می گفتند فرد دیوانه نمی تواند حافظ قرآن باشد و شایستگی ندارد تا وحی بر وی نازل شود. خداوند متعال در پاسخ آنها می فرماید خداوند است که قرآن را فرو فرستاده و همانا حفظ قرآن از هرگونه تحریف و تغییری بر عهده اوست:

إِنّا نَحْنُ نَزَّلْنَا اَلذِّکْرَ وَ إِنّا لَهُ لَحافِظُونَ

بنابراین از مطالب یادشده نتیجه می گیریم که منظور از ذکر در آیه حفظ قرآن مجید است و به هیچ وجه نمی توان احتمال داد که منظور از ذکر، پیامبر گرامی اسلام است.

واقعا شگفت است که یکی از محدثین معاصر به بحث و بررسی این آیه پرداخته و می گوید: «امت مسلمان همگی اتفاق نظر دارند که نباید به متشابهات قرآن تمسّک جست مگر متن صریح و روشنی داشته باشیم که به تعریف و توضیح منظور آنها پرداخته باشد. بی تردید مشترکات لفظی و معنوی فاقد قرینه مشخص و تمیزدهنده آنها از یکدیگر، جزو متشابهات به شمار می روند. قرآن در بسیاری از موارد از پیامبر به عنوان ذکر یاد کرده است و در اینجا می توان گفت که منظور از ذکر، پیامبر است. به عنوان مثال در آیۀ:

إنا انزلنا الیکم ذکرا رسولا