مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 295

قرینه ای همچون انزال وجود ندارد و بر همین اساس نمی توان گفت که منظور از ذکر همان قرآن مجید است.

بنابراین درمی یابیم که منظور از ذکر به دلیل داشتن قرینه واضح و روشن در آیه حفظ همان قرآن مجید است و این آیه به هیچ وجه جزو متشابهات نیست. تعجب در اینجاست که مشارالیه با وجود این که جزء محدثین مشهور می باشد و در شناسایی روایات منقول از اهل بیت علیهم السّلام تبحّر دارد ولی در عین حال به روایت مذکور به نقل از راویان کذّاب و ناشناس استناد نموده است. ما در بحث روایات، بی پایگی روایت مذکور را ثابت خواهیم کرد. وی بر چه اساسی برای اثبات این که منظور از ذکر در آیه حفظ: انا انزلنا الذکر پیامبر است به آیه قَدْ أَنْزَلَ اَللّهُ إِلَیْکُمْ ذِکْراً رَسُولاً استناد می نماید. چگونه می توان تا این اندازه نسبت به الفاظ و آیات مقدّس قرآن مجید بی توجّه بود؟ این همان چیزی است که باعث می شود تا دشمنان به مذهب برحق جعفری تهمت و افترا بسته و بگویند که شیعیان توجهی به قرآن و جایگاه والای آن ندارند و مانند ما به حدیث ثقلین که به طور متواتر در میان شیعه و اهل تسنن نقل شده عمل نمی کنند. شیعیان نمی توانند به ما بگویند که چرا اهل بیت پیامبر علیهم السّلام را رها کردیم زیرا آنها نیز قرآن را که یکی از ثقلین بلکه ثقل اکبر است ترک گفته اند. بنابراین نتیجه می گیریم که منظور از ذکر در آیه حفظ همان قرآن مجید است که خداوند آن را بر پیامبرش فرو فرستاده است. البته استدلال وی در زمینه تحریف ناپذیری قرآن نیز دارای اشکالاتی است که به ترتیب به آنها پاسخ خواهیم گفت.

اشکال اول:

اشاره

هیچ دلیلی وجود ندارد که منظور از محفوظ ماندن قرآن محفوظ ماندن آن از هرگونه تغییر و تبدیل و دست یازی باشد بلکه احتمال دارد:

اوّلا: ممکن است منظور از محفوظ ماندن دانستن باشد به این معنا که «إِنّا لَهُ لَحافِظُونَ» یعنی «انا له العالمون» . پس در این صورت نیز نمی توان گفت که منظور تحریف ناپذیری قرآن است. این احتمال توسط محقق قمی قدّس سرّه در کتاب «القوانین» ذکر شده است.

اوّلا: ممکن است منظور از محفوظ ماندن دانستن باشد به این معنا که «إِنّا لَهُ لَحافِظُونَ» یعنی «انا له العالمون» . پس در این صورت نیز نمی توان گفت که منظور تحریف ناپذیری قرآن است. این احتمال توسط محقق قمی قدّس سرّه در کتاب «القوانین» ذکر شده است.

ثانیا: منظور از حفظ، مصونیت است ولی احتمال دارد که مطلب مورد نیاز، مصون ماندن آن از استنباط باشد و این که نمی توان معانی والا و مطالب و تعالیم بلندمرتبه و احکام محکم آن را باطل نمود.

پاسخ:

نادرست بودن احتمال اول که محقّق قمّی (ره) آن را یادآور شده بسیار روشن است. حفظ از نظر لغوی و اصطلاحی به هیچ وجه با علم که به معنی درک و اطلاع و دانستن است همخوانی ندارد. هنگامی می توان از این احتمال در استناد و استدلال سود جست که احتمال مذکور عقلایی و منطقی باشد و نتوان از ظاهر لفظ، معنی خاصی استنباط نمود و بدیهی است احتمال یاد شده دربردارنده این ویژگی نیست.

اما در رابطه با احتمال دوم باید خاطرنشان ساخت که اگر منظور از حفظ، مصون ماندن قرآن از استدلالهای باطل کفّار و افراد معاند است در واقع چنین مصونیتی برای قرآن قابل تصور نیست زیرا دشمنان همواره در طول تاریخ با استناد به استدلالهای پوچ و مسخره خویش و تألیف کتابهای متعدد جهت دستیابی به اهداف شیطانی در صدد بطلان قرآن برآمده اند.

البته ممکن است گفته شود که منظور از مصون بودن قرآن عدم تأثیرگذاری استنباطهای افراد کوردل در قرآن می باشد زیرا این کتاب آسمانی از قدرت، استحکام و متانت خاصی برخوردار است. این معنا هرچند درست است و با واقعیت انطباق دارد ولی هیچ ارتباطی با مفاد این آیه شریفه ندارد. چرا که مصون بودن یکی از ویژگیهای قرآن است در حالی که آیه حفظ بیانگر یکی از اوصاف خداوند متعال مبنی بر این که قرآن از سوی حضرتش نازل شده، می باشد و حفظکننده قرآن از هرگونه تغییر و تبدیلی است.