مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 296

اشکال دوم:

اشاره

اگر بگوییم مرجع ضمیر در «إِنّا لَهُ لَحافِظُونَ» تک تک نسخه های چاپ شده و نوشته شده قرآن در طول تاریخ است بدون شک دچار اشتباه شده ایم زیرا برخی از نسخه های آن تغییر یافته و یا از بین رفته است همچنان که «ولید» چنین کرد.

اگر منظور از آیه حفظ، محفوظ ماندن قرآن به طور کلی و به عبارت دیگر در نزد امام عصر (عج) باشد این امر ثابت نمی کند که نسخه های موجود در نزد ما از تحریف، مصون مانده باشد و کسی که می گوید قرآن تحریف شده است منظورش همین نسخه های موجود در میان ماست و منظورش نسخه موجود در اختیار پیامبر و اهل بیت وی نیست.

پاسخ:

قرآن یک امر کلی نیست که بر تک تک نسخه ها به تناسب تعداد افراد صدق نماید بلکه به عنوان یک واقعیت بر پیامبر گرامی اسلام نازل شده است و خداوند متعال در ارتباط با آن می فرماید: إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَهِ اَلْقَدْرِ

قرآن مکتوب و قرائت شده نیز از این واقعیت حکایت می کند و بیانگر آن چیزی است که در آن شب مبارک نازل شده است. و بدیهی است که قرآن یک واقعیت تکثیر یافته و متنوع نیست و کاملا بدون هیچ نقص و تغییری محفوظ مانده است. به عنوان مثال اگر بگوییم قصیده فلانی محفوظ مانده است این بدان معناست که هر چه از آن قصیده نقل شده کاملا محفوظ مانده است.

اشکال سوم:

اشاره

آیه حفظ مکّی است و شامل آیاتی که بعد از آن نازل گردیده نمی شود.

پاسخ:

بدیهی است بر هیچ فرد آگاه نسبت به قرآن پوشیده نیست که منظور از «ذکر» ، تمام قرآن است. چنان که نزول بر مبنای آیه: إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَهِ اَلْقَدْرِ به