مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 300

اشکال اول:

اشاره

در تفسیر این آیه روایاتی ذکر شده که نشان می دهد منظور آیه غیر از آن چیزی است که خاطرنشان ساختیم. به عنوان مثال علی بن ابراهیم قمّی در تفسیر آیه فوق به نقل از امام باقر علیه السّلام روایت کرده که هیچ گونه باطلی از سوی «تورات» ، «انجیل» و «زبور» در قرآن راه ندارد و بعدها نیز از سوی هیچ کتابی باطل در آن راه نخواهد یافت. از طرفی در مجمع البیان به نقل از امام باقر علیه السّلام و امام صادق علیه السّلام روایت شده که باطل در اخبار گذشته و آینده آن راه ندارد.

پاسخ:

این دو روایت با یکدیگر تفاوت دارند و نمی توان آنها را باهم جمع نمود. زیرا اخبار گذشته تنها در تورات و انجیل و زبور خلاصه نمی شود و اخبار آینده با کتابی که پس از قرآن خواهد آمد همخوانی ندارد. این امر نشان می دهد که باطل در دو روایت یاد شده منحصر در چیز خاصی نیست و هر دو بیانگر مصداق مطلب اند، و هیچ دلیلی بر وجود انحصار در آن نمی باشند. فراگیر بودن آیه و عدم اشاره آن به هیچ یک از موارد باطل یک امر بدیهی است و بر کسی پوشیده نیست.

اشکال دوم:

اشاره

باطل نمی تواند شامل تحریف باشد زیرا براساس مضمون آیه، باطل نه در گذشته و نه در آینده در قرآن راه ندارد و در مورد گذشته نمی توان تصوّر تحریف داشت.

پاسخ:

بدیهی است بی هیچ تردیدی تحریف یکی از مصادیق و نمودهای بارز باطل است و تعلق لای نفی بر طبیعت معرفه (ال) بر سر باطل فراگیر بودن را می رساند و نمی توان گفت آیه از ذکر باطل منظور خاصی را دنبال می کند. حکم ذکر شده در آیه شامل مکان و زمان مشخصی نمی شود بلکه گذشته و حال و آینده را دربر می گیرد. و این موضوع بر همگان روشن است.