مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 301

اشکال سوم:

اشاره

در هیچ یک از تفسیرها به این مطلب اشاره نشده است. در اینجا به نقل اظهارات برخی از بزرگان تفسیر می پردازیم:

شیخ طوسی قدّس سرّه در تفسیر البیان می گوید: در ارتباط با آیه «لا یَأْتِیهِ اَلْباطِلُ. . .» پنج معنا ذکر شده است:

1-شبهه به آن راه ندارد زیرا هماوردی نمی توان برایش مطرح کرد.
2-قتاده و سدی می گویند: این آیه بدین معناست که شیطان نمی تواند حقی را از آن ضایع کند و یا آن که باطلی را به آن وارد سازد.
3-نه در گذشته، حال و یا آینده موردی وجود ندارد که بتواند آن را باطل سازد. ضحّاک می گوید: کتابی هم زمان یا پس از آن نخواهد آمد که آن را باطل سازد و حدیثی بعدها وجود نخواهد داشت که آن را تکذیب نماید. ابن عباس می گوید: آیه مذکور به این معناست که تورات و انجیل و در آینده نیز هیچ کتابی نخواهد توانست در آن باطلی وارد سازد.
4-حسن می گوید: از اولین آیه تا آخرین آیه باطلی به آن راه نخواهد یافت.
5-هیچ باطلی در اخبار گذشته، حال و آیندۀ آن راه ندارد.

سید رضی در فصل پنجم تفسیر خویش به نام «حقایق تأویل» در تفسیر این آیه می گوید: بِکَلِمَهٍ مِنْهُ اِسْمُهُ اَلْمَسِیحُ

پس از ذکر علت مذکّر بودن ضمیر آن و مؤنث بودن ضمیر در آیۀ:

إِنَّمَا اَلْمَسِیحُ عِیسَی اِبْنُ مَرْیَمَ رَسُولُ اَللّهِ وَ کَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلی مَرْیَمَ

می گوید: اگر با دقت به این دو ضمیر بنگرید به تفاوت میان آنها پی خواهید برد و از ژرفای این کتاب شریف حیران خواهید ماند. کتابی که هیچ کس نمی تواند به عمق آن پی ببرد و دریایی است که هیچ گاه خشک نمی شود. قرآن آن گونه است که خداوند متعال وصف کرده است:

لا یَأْتِیهِ اَلْباطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ

بهترین چیزی که در تفسیر این آیه گفته شده این است که هیچ سخنی چه در