مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 311

نمی باشد. البته برای رسیدن به کمال مطلوب و رهایی از گمراهی و نادانی، هریک از آن دو به تنهایی کافی نیست بلکه براساس حدیث شریف باید از هر دو ثقلین پیروی نموده و به هر دو میراث به جامانده از پیامبر تمسّک یافت. قطعا این موضوع با استقلال و حجّت هریک از آنها به تنهایی منافاتی ندارد. بدین معنا که قرآن و اهل بیت هریک به طور مستقل حجّت به شمار می آیند و در عین حال برای رسیدن به نتیجه و اثر مطلوب می بایست به هر دو تمسّک جست و این دو واقعیت با یکدیگر هیچ گونه منافاتی ندارند. کتاب، سنت، عقل و اجماع در فقدان هریک، دلیل و حجّت مستقل به شمار می آیند ولی برای استنباط و دستیابی به حکم می بایست همۀ آنها را مورد امعان نظر قرار داد.

به طور کلی حدیث مذکور از مستقل بودن قرآن و اهل بیت به عنوان دلیل و حجّت حکایت می کند. پس با توجه به عدم تحریف قرآن و عدم مفقود شدن بخشی از آیات آن، قرآن دارای حجّیت مستقل ثابتی است و برای استناد به آن نیازی به تأیید ائمه علیهم السّلام نداریم.

اما در صورت اعتقاد به تحریف و کاستی و نقصان قرآن برای استناد به آن به تأیید و امضای امامان معصوم علیهم السّلام نیاز خواهیم داشت و این امر با مستقل بودن قرآن به عنوان حجّت که حدیث ثقلین بر آن دلالت دارد منافات دارد. اما اگر کسی بگوید که بدون مراجعه به ائمه می توان به قرآن استناد نمود بسیار بدیهی است که چنین رجوعی جایز نیست.

توضیح: چه بسا گفته شود که علت مجاز نبودن مراجعه به ظواهر قرآن این است که ما به طور اجمال می دانیم که ظواهر قرآن به طور کلی دچار تحریف و در نهایت خلل شده اند و با توجه به این پیش آگاهی، ظواهر قرآن دیگر دارای حجّیت نیستند.

محقق خراسانی قدّس سرّه در کتاب الکفایه خویش به مطلب این گونه پاسخ می گوید:

«داشتن آگاهی اجمالی نسبت به وقوع تحریف مانع از حجیّت ظواهر قرآن نمی شود زیرا اصولا نسبت به وقوع خلل در ظواهر قرآن آگاهی نداریم. اگر به فرض