مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 338

بوده و تطبیق نماید. چنان که یادآور شدیم اصحاب سقیفه یعنی ابو بکر، عمر، عثمان، ابو عبیده، سعد بن ابی وقاص، عبد الرحمن بن عوف و معاویه با کمک یزید بن ثابت مبادرت به این کار عظیم کردند و با حضرت علی علیه السّلام به مخالفت برخاستند، بدیهی است که مضامین قرآن، مطالب، معانی و نحوه ترتیب و توالی آیات، کلمات و سوره های آن با هیچ یک از کتابهای تألیف شده و دیوان شعرا تشابه ندارد. زیرا اگر کسی کمترین بهره ای از ادبیات داشته باشد می تواند آنها را جمع آوری و تألیف نماید و با کمترین توجه هرگونه نقص و تحریفی را در آن تشخیص دهد. داشتن آگاهی نسبت به نحوه ترتیب آیات قرآن و گردآوری آن بر پایه خود قرآن ناممکن است زیرا برای این کار شناخت منظور و هدف خداوند متعال یک امر لازم و ضروری است. دلیل آن، ترتیب آیات و سوره ها به شکل کنونی و چگونگی ارتباط آیات با یکدیگر، موضوعی است که افراد یاد شده بهره ای از آن نداشتند. آنها نمی توانستند چنین موضوعی را در تصوّر خویش بگنجانند و حتی از داشتن آگاهی نسبت به خود آیات بی بهره بودند. آنها تفاوت میان آیات فرو فرستاده بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلم و مطالب ساخته و پرداخته دروغ پردازان را نمی توانستند از یکدیگر تشخیص دهند و از درک ارتباط موجود میان آیات عاجز بودند.

زید بن ثابت در میان این گروه آگاهترین فرد نسبت به قرآن بشمار می رفت. «عمر» در مورد وی گفته که نظر «زید» در میان شما در مورد واجبات به صواب نزدیکتر است. ابو بصیر از امام باقر علیه السّلام روایت کرده که آن حضرت فرمود: من شهادت می دهم که زید بن ثابت در مورد واجبات مانند دوران جاهلیت حکم داده است. اما از نظر کتابت آیات اگر امیر المؤمنین علی علیه السّلام و عثمان بر او نظارت نداشتند، تحقق آن صورت نمی پذیرفت، ابی بن کعب و عبد اللّه بن مسعود به کار وی اشکال داشتند.

شیخ طوسی در کتاب «تلخیص الشافی» به نقل از شریک و اعمش روایت کرده که ابن مسعود گفت: من از رسول خدا هفتاد سوره فراگرفتم در حالی که