مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 37

(حاشیه ای بر مباحث معجزه)

اشاره

[بحثی از مترجم] [خود واژۀ معجزه در قرآن کریم به کار نرفته و از آن به الفاظی همچون آیه و آیات و بیّنه و بینات و غیره تعبیر شده است. در طول تاریخ، مردم از مدعیان نبوّت اگر برهانی دال بر صدق ادعای خویش نداشتند، یا از روی عناد درخواست معجزه می کردند و گاهی معجزات از همان نوعی بوده اند که آنان طلب کرده اند و یا این که خداوند متعال به حکمت بالغۀ خویش هر آن معجزه ای را که صلاح می دید به پیامبران عنایت می کرد، چنان که پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلم می فرماید: «به هر پیامبری خداوند معجزه ای عنایت کرده و مردم از طریق آن ایمان آورده اند و معجزۀ من وحی است که خداوند متعال به من ارزانی داشته است. از این روی امیدوارم پیروان من در روز قیامت بیشتر از دیگران باشند» .

در تعریف معجزه گفته اند؛ امری است عقلا ممکن و خارق العاده که خداوند به هریک از پیامبرانش که بخواهد می دهد تا با آن صدق و صحت رسالت خویش را به ثبوت برساند و مردم مانند آن نمی توانند بیاورند.

سنّت الهی بر آن بوده که معمولا خداوند متعال درخواست معجزه را می پذیرفت مگر آن که قرین عناد و پای فشاری در کفر و لجاجت می بود. مفسران برای معجزه شرایطی مقرر نموده اند که اهم آنها از قرار زیر است:

خارق العاده باشد. قرین تحدّی باشد. امت آن پیامبر و همۀ بشر از آوردن مانند آن ناتوان باشند. در قرآن کریم نصوص بسیاری دال بر درخواست معجزات و حتی امور نامعقول از پیامبران دلالت می کند چنان که می فرماید:

«وَ قالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّی تَفْجُرَ لَنا مِنَ اَلْأَرْضِ یَنْبُوعاً، أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّهٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ اَلْأَنْهارَ خِلالَها تَفْجِیراً، أَوْ تُسْقِطَ اَلسَّماءَ کَما زَعَمْتَ عَلَیْنا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّهِ وَ اَلْمَلائِکَهِ قَبِیلاً، أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ