مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 399

موضوع ناهمگون با یکدیگر در خصوص یتیمان و ازدواج با زنان در قالب خطاب و داستان جمع شده اند؛ و قصص و داستان بیش از یک سوم قرآن را تشکیل می دهند.

پاسخ:

با مراجعه به تفاسیر مشخص می شود که هیچ یک از مفسّرین از ابتدا تا انتها وجود ارتباط در این آیه را انکار نمی کنند. در همین رابطه طبرسی در مجمع البیان در خصوص شأن نزول آیه و چگونگی ارتباط میان مقدمه و موخّره و شرط و جواب شرط می گوید: «درباره شأن نزول و چگونگی شکل گیری آن و اتصال بخشهای آن با یکدیگر اختلاف نظر وجود دارد و مطالب متعددی ذکر شده که ذیلا به آنها می پردازیم:

اوّل: این آیه در مورد دختر یتیمی نازل شده که پس از بزرگ شدن سرپرستش به مال و جمال او تمایل پیدا می کند و بدون پرداخت مهریه در صدد ازدواج با وی برمی آید. این آیه از عدم پرداخت مهریه به هنگام ازدواج با آنها نهی می کند و لذا به آنها (سرپرستان) دستور داده شد که به جز ایشان با زنان دیگری تا چهار همسر ازدواج نمایند. در تفسیر طرفداران نظریۀ ما این مطلب ذکر شده و گفته شده که بخشهای این آیه با یکدیگر متصل هستند زیرا خداوند می فرماید:

و یستفتونک فی النساء قل الله یفتیکم فیهن و ما یتلی علیکم فی الکتاب فی یتامی النساء اللأتی لا توتونهن ما کتب لهن و ترغبون تنکحوهن فان خفتم الا تقسطوا فی الیتامی. . . حسن، جبائی و مبرّد، چنین اعتقادی دارند.

دوم: این آیه در خصوص کسی نازل شد که چهار، پنج، شش و یا ده زن می گرفت و می گفت چه مانعی دارد که مانند فلانی ازدواج نمایم که وقتی مالش تمام می شد از دارایی یتیم که نزدش بود هزینه می کرد. خداوند آنها را از ازدواج با بیش از چهار زن نهی کرد تا نیاز به اخذ مال یتیم پیدا نکنند و اگر بترسند که با این تعداد نیز ممکن است دچار چنین گناهی شوند بهتر است که به همان یکی بسنده کنند. «ابن عباس» و «عکرمه» چنین اعتقادی دارند.