مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 40

دیگری هم دارد که به سنّت متواتر ثابت است که ما به اقتضای این کتاب که ویژه اصول تفسیر است از ذکر آنها خودداری می کنیم].

منابع: تفسیر القرآن العظیم، ابن کثیر؛ الوجیز إلی علوم تتعلّق بالقرآن العزیز، ابو شامه؛ تفسیر طبری؛ الاتقان فی علوم القرآن، سیوطی.

فرق میان پیامبران و نوابغ و مرتاضان

[آیا پیامبران دانشمندانی بوده اند که در مردمداری و جامعه شناسی فوق العادگی داشته اند؟ بین پیامبران، و نوابغ فرق بسیار است که به پاره ای از آنها اشاره می شود و هرکس عقلا مجبور است حداقل یکی از آن بسیار را بپذیرد و در این صورت به اجبار قبول کرده پیامبران الهی انسانهایی هستند بر فراز انسانها و فرستاده شده از جانب خدا!

1-نوابغ ادعای اکتشاف، دانشمندی، فیلسوفی، صنعتگری و. . . دارند پیامبران ادعای رهنمایی و هادی بودن.
2-نوابغ کمتر اتفاق می افتد بدیها و خوبیها را صریحا از روی اعتقاد واقعی دسته بندی نمایند ولی پیامبران در این کار سخت و محکمند.
3-نوابغ بدون هدف چهره می شوند و بعد برای بهتر شناساندن چهره خود تلاش می نمایند، پیامبران هدف معینی دارند خواه معروفیتی باشد یا نباشد.
4-هر پیامبری مصدّق پیامبر قبلی و مبشّر نبی بعد است به استثنای حضرت محمد صلّی اللّه علیه و آله و سلم که مصدّق قبلی ها بود و مبشّر این که افرادی از امت که دانشمندند مانند پیامبرانند! ولی نوابغ نسبت به قبلی ها، ایراد و اشکال دارند و راجع به بعدیها خاموش یا اشتباه کارند.
5-نوابغ دستیار و معاون و. . . دارند و پیامبران مروّج و مبلّغ و. . .
6-نبوّت از حکومت های علت و معلول و قیاس و. . . پیروی نمی کند و نوابغ می کنند.
7-نوابغ فعالیت عقلانی متکی بر تجربه دارند متناسب با زمان و شایسته با دولت وقت و پیامبران فعالیتشان متکی بر تجربه نبوده آسمانی و بدون توجه به دولت است.
8-دانشمند در میان دانشمندانی زندگی کرده است و حال آن که پیامبر چنین نیست.
9-دانشمندان چه بسا در برابر عشق، مقام، مدعی، شاگرد یا. . . از رای و عقیده خود کاسته اند ولی پیامبر چنین نیست.
10-چه کسی بهتر از همه سخن فیلسوف را فهمیده است شاگردی که محضرش را درک کرده