مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 437

تاریخ قرآن، تألیف رامیار،583 به بعد) و نیز با آمار و ارقام مربوط به کلمات و حروف هریک در فرهنگ آماری کلمات قرآن کریم، تألیف دکتر محمود روحانی، و نیز در پایان هر قرآن طبع جدیدی آمده است.

7) حروف مقطّعه یا فواتح سور:

حروف مقطّعه یعنی حرفهای گسسته از هم، و فواتح سور یعنی آغازگر سوره ها. این در اصطلاح به آیات یا حروفی از قرآن مجید اطلاق می گردد که «مرموز» هستند. یعنی معنای آنها یا مراد از آنها از زمان جریان وحی تا به امروز-به نحوی که مورد قبول صاحبنظران و قرآن پژوهان باشد-روشن نشده است. این حروف عبارت از 29 حرف یا مجموعۀ حروف است که در آغاز 29 سورۀ قرآن-که همگی مکّی هستند جز بقره و آل عمران-آمده است.

8) وحی و کیفیّت نزول قرآن:

الف) وحی: قرآن مجید به توسط فرشتۀ وحی، جبرئیل، از سوی خداوند و بروفق آنچه در لوح محفوظ ثبت شده است، به عین الفاظ بر قلب [-قوای درّاکه]حضرت رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلم وحی یا نازل شده است. وحی، پدیده ای است واقعی و عینی و روحانی و عبارت است از ارسال پیام از سوی خداوند به پیامبران، و در مورد قرآن به حضرت خاتم الانبیا صلّی اللّه علیه و آله و سلم. قرآن پژوه معاصر، استاد محمد هادی معرفت، در تعریف وحی نوشته است: «وحی پدیده ای است روحانی که در بعضی از مردم پدید می آید که با آن به خصایص روحی، ممتاز می گردند که آنان را سزاوار اتصال با «ملأ اعلی» می گرداند، و این با مکاشفه در باطن نفس است یا با شنیدن، که گیرندۀ وحی، احساسی ناگهانی را درمی یابد که از خارج وجودش بر او نازل می گردد و برخاسته از ضمیر خود او نیست.» و می افزاید که «وحی از مقولۀ ادراک وصف ناپذیر است؛ و این پدیدۀ روحانی را کسی که شایستۀ دریافت آن است درمی یابد. و جز او کسی نمی تواند ژرفنای آن را وصف کند، مگر آن که به آثار و عوارضش از آن تعبیر کند» . (التمهید ج 1/26) . همو وحی را سه گونه می داند:1) به صورت رؤیای صادقانه 2) به وساطت جبرئیل 3) به صورت مباشر (بدون واسطه) که مخصوصا در صورت اخیر بر حضرت رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلم فرود می آمده است. و صورت اوّل در آغاز بعثت برای حضرت صلّی اللّه علیه و آله و سلم پیش می آمده است. شادروان رامیار برای وحی مراحل هفت گانه شمرده است. (تاریخ قرآن، ص 112) . و فرق آن را با «الهام» بازنموده است. (پیشین، ص 145 به بعد) . شادروان علامه طباطبایی می نویسد: «آنچه از قرآن به دست می آید این است که این کتاب آسمانی [قرآن]از راه وحی که به پیغمبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلم شد و به دست آمده، و وحی یک نوع تکلیم آسمانی (غیر مادی) است که از