مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 450

قارون، کنعان بن نوح (بدون اسم) ، لقمان، لوط، حضرت محمّد بن عبد اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلم، مدین، مریم، مؤتفکات (شهرستانهای لوط) ، موسی، نصاری، نمرود، نوح، هابیل و قابیل، هاروت و ماروت، هارون، هامان، هود، یأجوج و مأجوج، یحیی، یعقوب، یونس، یهود.

قرآن مجید که در اصطلاح فقه و اصول به آن «کتاب» می گویند، اوّلین و مهمترین مصدر تشریع احکام و منشأ فقه اسلامی است. «قرآن، جامع قوانین الهی و معیار سنجش اخبار و احادیث بوده و خواهد بود و بر همین اساس است که از زمان نزول بر پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلم تا به امروز و برای همیشه به عنوان اوّلین مرجع احکام مورد توجه فقهای اسلامی بوده و خواهد بود و تاریخ فقاهت و اجتهاد، خود گواه این مدّعاست» . (منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی، نوشتۀ محمد ابراهیم جناتی، ص 6) . معروف است که آیات فقهی یا آیات الاحکام در قرآن مجید در حدود پانصد آیه است. (پیشین، ص 13،14) . ولی استنباط از قرآن، نیاز به معارف بسیار و احاطه بر علوم زبانی و ادبی (از جمله لغت و نحو و معانی و بیان) و علوم قرآنی (از جمله شناخت ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و اسباب نزول) و علوم شرعی و مبادی فقه و اصول دارد؛ تا فی المثل محقق دریابد که هر امری در قرآن، حاکی از وجوب نیست، و هر وجوبی با امر بیان نمی شود. و گاه نهی در قالب نفی و اخبار جانشین انشا است. عملا اگر کسی به درجۀ اجتهاد نرسیده یا لااقل قریب الاجتهاد نباشد، استنباط فقهی اش از قرآن، اتقان و اعتبار علمی ندارد. همین است که مسألۀ حجّیت ظواهر قرآن را که پیشتر هم از آن بحث کردیم، به آسانی نمی توان پذیرفت. و مراد از این تردید، تأیید یا تقویت موضوع اخباریان نیست که کتاب را به شرط سنّت و فقط از طریق سنّت قابل فهم می دانند؛ غافل از آن که ائمۀ اطهار علیهم السّلام قرآن را میزان و محک صدق اخبار منقول از خود شمرده اند. بلکه مراد تأیید موضوع اصولیان و بیان ضرورت و اهمیت اجتهاد است. و نهایتا چنان که محققان گفته اند قرآن مجید با آن که قطعی الصدور است، ظنّی الدلاله است. (اصول فقه، مظفر، ترجمۀ علیرضا هدایی، ج 2/47-48) . فقها و قرآن پژوهان فقهی مشرب همۀ مذاهب اسلامی، کتب بسیاری در فقه قرآن یا احکام القرآن تألیف کرده اند.

22) ترجمۀ قرآن:

دربارۀ جواز ترجمۀ قرآن، قرنها بین علما و فقهای مذاهب اسلامی بحث و اختلاف نظر بوده است و چون اغلب فقها و ائمۀ اربعۀ اهل سنّت (جز ابو حنیفه که قول اوّلش بر جواز بوده، سپس آن را موکول به ندانستن عربی کرد) حکم داده اند که خواندن فاتحه و سوره در نماز جز به عربی روا نیست، بعضی استنباط کرده اند که شاید اصولا ترجمۀ قرآن به هیچ