مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 452

ولی کسی که عاجز از قرائت به عربی باشد، باید در نماز به جای قرائت سوره های قرآن، تسبیح یا تهلیل بگوید. (مقالۀ طیباوی، پیش گفته، ص 640-641) . جاحظ بر آن است که ترجمۀ شعر عربی ممکن نیست. زیرا چون حکمت عرب (شعر عربی) به غیر عربی برگردد، اعجاز و هنرش بر باد می رود. سپس می گوید که ترجمۀ قرآن از شعر هم دشوارتر و خطرات آن بزرگتر است. (کتاب الحیوان، تحقیق عبد السلام محمد هارون، قاهره،1353 ق، ج 1/74-77) . اخوان الصفا هم قائل به ترجمه پذیری قرآن اند. (رسائل اخوان الصفاء، قاهره،1347 ق/1928 م، ج 3/153،171،353) . در عصر جدید محمّد رشید رضا قائل به غیر ممکن بودن ترجمۀ دقیق قرآن به هر زبان دیگر، و لزوم جهد بلیغ هر مسلمان برای حفظ بعضی سوره های قرآن برای قرائت در نماز است، ولی جز در مورد نماز، ترجمۀ آزاد یا تفسیری یا نقل به معنی را بی اشکال می داند. و شیخ مصطفی المراغی، شیخ جامع «الازهر» و صاحب تفسیر معروف، بر وفق مذهب حنفی قرائت ترجمۀ حرف به حرف قرآن را به زبانهای دیگر مفید می شمرد و تشویق می کرد. چنان که به پیکتال که اصلا انگلیسی بود و اسلام آورده بود، در ترجمۀ قرآنش به انگلیسی مدد می رساند. از سوی دیگر علمای شیعه، جز در مورد نماز، همواره طرفدار جواز و لزوم ترجمۀ قرآن بوده اند. (از جمله نگاه کنید به رأی و نظر صریح آیت اللّه خویی در البیان، تعلیقۀ 5) . نیز ترجمۀ قرآن به فارسی/اردو/ انگلیسی و غیره.

23) علوم قرآنی:

علوم قرآنی اصطلاحی است نسبتا جدید ولی مصداق آن کهن و تاریخ آن به قدمت تاریخ قرآن است. و مراد از آن علومی است که پیرامون و بر محور قرآن، شکل گرفته و رشد کرده و هدف آن شناخت همۀ شئون مربوط به قرآن اعم از تاریخ و تفسیر و صورت و محتوا و نهایتا استفادۀ بهتر بردن از قرآن در حوزۀ علوم شرعی و معارف دینی است. این علوم عبارتند از:1) تاریخ قرآن 2) علم تفسیر 3) علم قرائت و تجوید و ترتیل 4) علم رسم عثمانی، یعنی شناخت چگونگی رسم الخط و املای قدیمی و ثابت قرآن مجید 5) علم اعجاز قرآن 6) علم اسباب نزول 7) علم ناسخ و منسوخ 8) علم محکم و متشابه 9) علم شناخت مکّی و مدنی 10) علم اعراب 11) علم غریب القرآن و مفردات قرآن و وجوه و نظایر (واژگان شناسی قرآن) 12) علم قصص 13) فقه قرآن یا احکام القرآن. شاید فن ترجمۀ قرآن را بتوان ملحق به علم تفسیر شمرد. سابقۀ علوم قرآنی بسیار کهن است، و بعضی از علوم قرآنی که عمدتا نقلی و متکی بر حدیث است مانند ناسخ و منسوخ و اسباب النزول، قدمتش به اندازۀ قدمت علم حدیث و احادیث مروی از معصومین علیهم السّلام است. اما علم رسم عثمانی، همزمان با تدوین و جمع عثمانی