مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 453

و تهیۀ نسخ نهایی و رسمی قرآن (معروف به مصحف امام و مصحف عثمانی) پیدا شده است. و بسیاری از فقهای مذاهب اسلامی، تغییر و تبدیل آن را شرعا جایز ندانسته اند و قرآن رسمی جهان اسلام که در عصر جدید با اتکا به اساسی ترین منابع قدیم تهیه و چاپ شده است بر مبنای همین رسم یا رسم الخط عثمانی است. این رسم الخط، طبعا تفاوتهایی با رسم الخط امروز عربی و فارسی دارد و برای فارسی زبانان حتی تحصیلکرده ها «دشوارخوان» است. زیرا در آن بسیاری الفها، به کتابت درنمی آید از جمله آن که به جای سلطان، سلطن، و به جای یا نوح، ینوح (با الفی کوتاه بالای طا، یا) نوشته می شود. ولی حق با کسانی است که طرفدار تثبیت و استاندارد شماری رسم عثمانی هستند. زیرا اصلاحات املایی و رسم الخط بر وفق مشربها و مکتبهای زبانی و زبان شناختی یا سلیقه ای، پایان ندارد، و اصولا هر کاری کنیم و هر تدبیری بیندیشیم، قرآن خوانی درست، نیاز به آموزش خاصّ خود دارد، و صرف داشتن سواد و تحصیلات و فرهنگ برای درست خوانی قرآن، کفایت نمی کند. سابقۀ علم و قرائت و شناخت اختلاف قراآت نیز به صدر اوّل و عصر رسول الله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و صحابه برمی گردد. ولی بعضی علوم قرآنی مانند علم اعجاز قرآن، یا اعراب قرآن متأخرتر است. زرقانی می نویسد: نخستین اثری که در علوم قرآنی تدوین شده است البرهان فی علوم القرآن اثر علی بن ابراهیم سعید مشهور به حوفی (م 330 ق) است که در 30 مجلد بوده و نسخۀ خطی 15 جلد آن در دار الکتب المصریه محفوظ است.

24) چاپ قرآن:

تاریخ چاپ قرآن به آغاز رواج چاپ در اروپا و جهان بازمی گردد. متن عربی قرآن، نخستین بار به وسیلۀ پاگانینی در ونیز در فاصلۀ سالهای 1503 تا 1523 م به چاپ رسید. (دایره المعارف فارسی) . (صبحی صالح، این تاریخ را حدود 1530 م یاد می کند) و کلیۀ نسخه های آن به دستور پاپ، جمع آوری و نابود شد. سپس ابراهام هینکلمان آن را در سال 1694 م در هامبورگ به چاپ رساند. یکی از مهمترین چاپهای قدیم و صحیح قرآن در اروپا، چاپ فلوگل است. (1834 م، لایپزیک) . پس از چاپ ایتالیا و آلمان که به آن اشاره شد، اوّلین باری که متن قرآن برای مسلمانان چاپ شد، در روسیه سال 1787 م در سن پطرزبورگ بود. دربارۀ اوّلین طبع قرآن در ایران، منابع، اختلاف دارند. بعضی اوّلین چاپ قرآن را در تبریز به سال 1242 ق یاد می کنند. (تاریخ جمع قرآن کریم، جلالی نایینی،406) ، و بعضی 1246 ق. («قرآنهای چاپی» نوشتۀ کاظم مدیر شانه چی، مشکوه شمارۀ 2، ص 135) . نقطۀ عطف مهم در طبع منقح و علمی قرآن مجید، طبع قاهره است. صبحی صالح می نویسد: «در قاهره، در سال 1342 ق 1923/م، چاپ زیبا و دقیقی از قرآن کریم، تحت اشراف مشیخۀ الازهر، به اهتمام هیأتی که