مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 460

پیامبر اکرم نیز که رسانندۀ قرآن کریم است به رحمه تعبیر شده است. چنان که خداوند متعال می فرماید:

«وَ هُدیً وَ رَحْمَهً وَ بُشْری لِلْمُسْلِمِینَ» (نحل،89)

بشری:

واژه بشری حدود 17 بار در قرآن کریم به کار رفته است. و مفسّران در وجه تسمیۀ آن گفته اند که قرآن کریم از آن روی که مؤمنان را به رهایی از دوزخ و رستگاری در بهشت و نعمتها و خوشنودی الهی بشارت می دهد، بشری نامیده شده است.

«و هدی و رحمه» البته این واژه به معنای دیگری نیز همچون بهشت، پیامبری، نعمت و. . . در قرآن کریم به کار رفته است.

شفاء:

این واژه فقط 4 بار در قرآن کریم به کار رفته و مفسّران دربارۀ این که چرا قرآن کریم به شفا وصف شده است، گفته اند: همان گونه که بسیاری از نعمتهای الهی مایۀ شفای تن اند، قرآن کریم هم نسخۀ شفای بسیاری از بیماریهای روحی از قبیل کفر، نادانی، گمراهی، کینه و. . . می باشد، البته مایۀ شفای امراض بدنی از قبیل تنبلی و ناتوانی و خمول و اهمال نیز هست. چنان که خداوند متعال می فرماید:

«وَ نُنَزِّلُ مِنَ اَلْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَهٌ لِلْمُؤْمِنِینَ» (إسراء،82)

موعظه:

موعظه 9 بار در قرآن کریم به کار رفته است و علاوه بر آن که وصفی است برای قرآن کریم به معانی پند و اندرز نیز می باشد. و دانشوران علوم قرآنی وجه تسمیۀ قرآن کریم را به این واژه از آن روی دانسته اند که مردم می توانند از اخبار، قصص، احکام، رویدادها، عذابهای الهی در حقّ بندگان صالح و غیره پند گیرند. چنان که خداوند متعال می فرماید:

«یا أَیُّهَا اَلنّاسُ قَدْ جاءَتْکُمْ مَوْعِظَهٌ مِنْ رَبِّکُمْ» (یونس،57)

حکمه:

این واژه 20 بار در قرآن کریم به کار رفته و علاوه بر آن که وصفی است برای قرآن کریم به معانی دیگری هم از قبیل پند و اندرز، درک و دانش، نبوّت و حتّی دانش تفسیر قرآن کریم استعمال شده است. مفسّران دربارۀ وجه تسمیّۀ قرآن کریم به این نام دو دلیل ذکر کرده اند، یکی آن که قرآن کریم استوار و متقن و براساس قانونی معتبر هرچیزی را چنان که باید در جایگاه واقعی اش نهاده و از این روی استوار و محکم و مبتنی براساس راستین است و دیگر این که مشتمل بر حکمت و دانشی است که به سعادت بشر می انجامد. چنان که خداوند متعال می فرماید:

«حِکْمَهٌ بالِغَهٌ فَما تُغْنِ اَلنُّذُرُ» (قمر،5)