مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 461

حکیم:

این واژه 97 بار در قرآن کریم به کار رفته و علاوه بر آن که وصفی است برای قرآن کریم از معانی دیگر نیز همچون استوار و فرزانه و. . . برخوردار است. دربارۀ وجه این تسمیه گفته اند. قرآن کریم از آن روی که آیاتش با نظمی شگرف و معانی ای بدیع استوار داشته شده و به لطف الهی از تبدیل و تحریف و اختلال و تباین در حصاری محکم محفوظ است به این وصف نامبردار شده است. چنان که خداوند متعال می فرماید: «یس، وَ اَلْقُرْآنِ اَلْحَکِیمِ» (قمر،5)

مهیمن:

این واژه تنها 2 بار در قرآن کریم به کار رفته است و علاوه بر آن که وصفی است برای قرآن کریم به معنای گواه و حاکم و. . . نیز هست. و از آن روی از قرآن کریم به مهیمن وصف شده است که گواه و حاکم بر کتابهای پیشین آسمانی و آموزه های امتهای گذشته است. چنان که خداوند متعال می فرماید:

«مُصَدِّقاً لِما بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ اَلْکِتابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ» (مائده،48)

حبل:

این واژه 7 بار در قرآن کریم آمده است و علاوه بر آن که وصفی است برای قرآن کریم به معانی عهد و پیمان، اسلام، ریسمان و رگ گردن نیز می باشد. و گویند قرآن کریم از آن روی حبل است که با تمسّک به آن می توان به رستگاری، بهشت و هدایت دست یافت و یا این که تمسّک به قرآن سببی برای راه یافتن به بهشت است. چنان که خداوند متعال می فرماید:

«وَ اِعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اَللّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا» (آل عمران،103)

صراط مستقیم:

این ترکیب 43 بار در قرآن کریم وارد شده است و دانشوران علوم قرآنی گویند قرآن کریم از آن روی صراط مستقیم است که بشر را سر راست و بی هیچ کژی به نیکبختی جاودانه که همانا خشنودی خداوند است می رساند. چنان که خداوند متعال می فرماید:

«وَ أَنَّ هذا صِراطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا اَلسُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ»

(انعام،153)

مثانی:

این واژه تنها 2 بار در قرآن کریم به کار رفته است. مفسّران گفته اند: قرآن کریم را از آن روی «مثانی» گفته اند که مشتمل بر اخبار و سرگذشت و قصص امتهای پیشین است و در حقیقت شرح و بیان و نمودی است از وقایع گذشته. نیز گفته اند برای آن است که قصص و معانی در آن تکرار شده است. نیز گفته اند برای آن که یک بار به معنی و باری دیگر با لفظ و معنی نازل شده است. چنان که در قرآن کریم در این باره آمده است:

«إِنَّ هذا لَفِی اَلصُّحُفِ اَلْأُولی، صُحُفِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسی» (اعلی،18.19)

نیز خداوند متعال می فرماید: