مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 469

ج) خواندن نماز، نماز:

أَقِمِ اَلصَّلاهَ لِدُلُوکِ اَلشَّمْسِ إِلی غَسَقِ اَللَّیْلِ وَ قُرْآنَ اَلْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ اَلْفَجْرِ کانَ مَشْهُوداً

(اسراء،78)

(مجمع البیان؛ جلالین؛ وجوه قرآن؛ کلمات القرآن) . برخی لفظ «قرآن» در آیۀ 204 سورۀ اعراف را به معنی قرائت نماز (حمد و سوره) یا خطبه نماز گرفته اند.

د) کتاب مقدس خواندنی:

قالَ اَلَّذِینَ لا یَرْجُونَ لِقاءَنَا اِئْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هذا أَوْ بَدِّلْهُ (یونس،15)

چنان که ملاحظه می شود مشرکین و کفار مکّه از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلم، قرآنی غیر از قرآنی که او می خواند طلب می کردند! پس تأویل آیه چنین است:

ائت بقرآن غیر هذا القرآن أو بدله

از این رو لفظ «قرآن» موجود در آیه نمی تواند به معنی نام خاص قرآن باشد، به علاوه، عبارت «غیر هذا» گویای این معناست.

2) «قروء» جمع «قرء» : حیض یا پاک شدن از حیض:

وَ اَلْمُطَلَّقاتُ یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَهَ قُرُوءٍ (بقره،228)

قرائت

به معنی خواندن قرآن. و نیز علمی است که از اشکال و صورتهای نظم کلام الهی از جهت اختلافهای متواتر، بحث می کند، هدف آن حاصل کردن ملکۀ ضبط اختلافهای متواتر است. و فایده آن محفوظ ماندن سخن خدا از تحریف و تغییر است. «جعبری» در شرح «شاطبیه» گوید: قاریان این طور مصطلح کرده اند که می گویند: قرائت از امام، روایت از گیرندۀ آن (آخذ عنه) و طریق از گیرندۀ از راوی است. به عنوان مثال می گویند: «قرائت نافع روایت قالون طریق ابی نشیط» . برای این که منشاء اختلاف دانسته شود. پس همان طور که هر امام، راوی دارد هر راوی نیز طریق دارد. (حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج 2/1317) . ابن جزری در النشر گوید: اولین امام معتبری که قراآت را جمع کرد ابو عبید قاسم بن سلاّم (224 ق) بود اما مصنفین شیعه معتقدند اولین کسی که علم قرائت را مدوّن کرد آبان بن تغلب (م 141 ق) بود و ابن ندیم نیز کتابی در قراآت از ابان بن تغلب نام برده است. (اعیان الشیعه، امین، ج 1/131؛ الفهرست، ابن ندیم، ص 403) .