مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 476

آیا در عصر ارتباطات فراصنعتی که جهان به صورت دهکده ای بزرگ درآمده، می توان با همان سبک و روش های قدیم آموزشی، آنهم فقط در گوشه مساجد، مدارس، دانشگاهها، از قرآن به عنوان تبیانا لکلّ شئی، استفاده کرد و به مردم جهان گفت، هرچه شما بصورت صحیح می خواهید و هر حقیقتی که در جهان است در قرآن موجود است یا اینکه بایستی پژوهشگران علاقمند در کنار مفسران قرآنی، هرچه بیشتر به بحث و تحقیق پردازند که امیر المؤمنین علی علیه السلام فرمود:

. . . . فیه علم ما یأتی و الحدیث عن الماضی و دواء دائکم و نظم ما بینکم (1)

ترجمه. . . در قرآن، علم آینده و اخبار گذشته و دوای دردهای شماست و برنامه ریزی و نظم دادن به همۀ کارهایتان.

گامهائی لرزان به سوی جهان ناشناختۀ مفاهیم قرآن

اینک با توجه به این مقدمۀ طولانی و تعهد و رسالتی که همه به دوش دارند با گامهای جدید توأم با احتیاط و احتمال، به بعضی مصادیق و مفاهیمی که می توان از قرآن استفاده کرد، اشاره می شود باشد که تا این حرکت، نقطۀ شروع دیگری باشد برای سیر در این اقیانوس عمیق و بیکران، به خصوص از آنجا که علی علیه السلام برای آیات قرآنی معانی گوناگونی درنظر می گیرد که می فرمود: . . . فانّ القرآن حمّال ذو وجوه (2).

اظهارنظر در مفاهیم آیات قرآن از آن نظر حرکت خوبی است که قرآن در سوره قمر، چهار بار تکرار کرده و فرموده: وَ لَقَدْ یَسَّرْنَا اَلْقُرْآنَ لِلذِّکْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّکِرٍ (3)

یعنی، قرآن را برای وعظ و اندرز و یادگیری به فهم انسان، آسان کردیم آیا هیچ پندگیرنده ای هست.

حال وقتی، خود قرآن، این چنین معارف عالی و بلندپایه را به ذهنها نزدیک می کند چه اشکال دارد بگوئیم قرآن به عنوان تبیانا لکلّ شیء به پدیده های نوظهور علمی هم توجه دارد.

و این سخن نه از باب اینکه بخواهیم آیات قرآنی را از جایگاه مقدس آسمانی خود، تنزل دهیم و با پدیده های علمی و گزینه های بشری، تطبیق کنیم بلکه ازین نظر، که این برداشت ها هم خود یک نوع تدبّر و تفکّر در آیات قرآنی است.

اینک به نمونه هائی ازین برداشت ها اشاره می شود.

1-آنچه که تاکنون در مورد آیه شریفه سُبْحانَ اَلَّذِی أَسْری بِعَبْدِهِ لَیْلاً
1- 1) -نهج البلاغه خطبه،158.
2- 2) -از خطبۀ 77-نهج البلاغه.
3- 3) -آیات 17،22،32 و 40 سوره قمر.