مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 51

که روایت یاد شده قابل اعتماد نیست ظاهر آیه نیز نشان می دهد که نسبت دادن افترا به پیامبر شامل تمام سوره های قرآن می شود و به همین علت پاسخی که به آنها داده می شود می بایست برطرف کننده شبهه از تک تک سوره های قرآن باشد و تنها شامل ده سوره طولانی از قرآن که در آنها تمامی مفاهیم قرآنی ذکر شده نباشد. اگر مرجع ضمیر در «مثله» قرآن باشد پس منظور خداوند از مبارزه طلبی در این آیه تنها ده سوره است و نه بیشتر. این ده سوره به طور مطلق ذکر شده اند و از کوتاه یا بلند بودن آنها ذکری به میان نیامده است. در این آیه از سوره هود به هیچ وجه تصریح نشده که ده سوره یاد شده از نظر طولانی بودن باید مانند سوره هود باشند.

«علامه طباطبائی» از مفسّران بزرگ در تفسیر معروف خویش، مشهور به «المیزان فی تفسیر القرآن» در پاسخ به این اشکال گفته اند که هریک از آیات مربوط به مبارزه طلبی هدف خاصی را دنبال می کنند. قرآن دارای رویکردهای متعددی است که نشأت گرفته از الهی بودن آن است. فصاحت و بلاغت آن ریشه در معانی و اهداف آن دارد. در حالی که علمای بلاغت معتقدند که بلاغت از ویژگیهای معانی کلمات و جملات است. منظور آنها از بلاغت، مفاهیمی هستند که در ذهن انسانی دارای ساختار طبیعی منظم و مرتبی می باشند و در این میان بین راست و دروغ، شوخی و ناسزاگویی هیچ تفاوتی وجود ندارد. منظور ما از معانی، صفاتی است که خداوند برای قرآن ذکر کرده است. خداوند از قرآن به عنوان «کتاب حکیم» ، «نور مبین» ، «قرآن عظیم» و «هاد یهدی الی الحق و الی طریق مستقیم» نام می برد. قرآن در مبارزه جویی خویش چنین صفاتی را می طلبد. قرآن می فرماید: «فَلْیَأْتُوا بِحَدِیثٍ مِثْلِهِ» پس آنها می بایست سخنی شبیه قرآن بیاورند. ما هنگامی از کلام به عنوان حدیث، سخن می گوییم که هدف مهمی را دنبال نماید. خداوند در جای دیگر می فرماید: «فَأْتُوا بِسُورَهٍ مِثْلِهِ» .

خداوند به مجموعه ای از آیات قرآن، سوره اطلاق می کند که در مقایسه با سایر سوره ها دارای مشخصه خاصی باشد. زیرا در غیر این صورت دشمن، آیات