مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 74

شده است. بدیهی است اگر کسی کار خود را براساس دروغ و افترا پایه ریزی نماید بی هیچ شک و تردیدی به دام دوگانگی و تناقض گویی گرفتار خواهد شد. به ویژه اگر بخواهد تمامی مسائل انسانی و امور مهم دنیوی و اخروی را موردتوجه و بررسی قرار دهد و به خصوص اگر مدت این دروغ پردازیها، بیش از بیست سال طول بکشد. یک ضرب المثل معروف می گوید: دروغگو حافظه ندارد.

در این رابطه دو مشکل عمده وجود دارد:

اشکال اوّل

اشاره

این که باطل شدن نتیجه موجب بطلان مقدمه می شود. در مورد قرآن آن قدر موارد تناقض گویی و اختلاف ذکر شده که کتابها و مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است.

پاسخ:

تمامی تناقضهای یاد شده در کتب مفسرین ذکر شده و پاسخ آنها در تفاسیر ارائه گردیده است. هدف مفسّرین برطرف ساختن هرگونه شبهه ممکن بوده است. آنها هرگونه توهّمی را در همین راستا پاسخگو بوده اند. البته دستهای خیانتکار و عوامل گمراه و گمراه کننده که در کمین نشسته اند تا از هر حادثه و مسئله ای سوء استفاده کنند. این مغرضان بداندیش بدون پرداختن به پاسخهای لازم، موارد شبهه برانگیز را در کتاب و تألیفات خویش گرد آورده اند. این مطلب بسیار جالب است که گفته اند: «اگر چشم رضایت متهم شود پس به مراتب چشم خشم و سخط به متهم شدن سزاوارتر است.»

اشکال دوم

اشاره

این که قرآن به وجود اختلاف در خودش اعتراف کرده است. به عنوان مثال آیه 116 از سوره بقره می فرماید:

ما نَنْسَخْ مِنْ آیَهٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَیْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها

همچنین آیه 101 از سوره نحل می فرماید:

وَ إِذا بَدَّلْنا آیَهً مَکانَ آیَهٍ وَ اَللّهُ أَعْلَمُ بِما یُنَزِّلُ

خود نسخ یکی از برجسته ترین مصادیق اختلاف است.