زندگانی حسن بن علی علیه السلام جلد 1 صفحه 352

-1

نتایج تلخی که از صفین و جمل ببار آمد

1- نافرمانی سپاهیان

(2) پس از جنگهای خونین و بی نتیجه صفین و نهروان، ارتش عراق دچار ناتوانی و خستگی شد و بسرکشی و پراکندگی گرائید و علت این تمرد و تفرقه یکی آن بود که گروهی فراوان از سپاهیان عراق در این نبردها کشته شدند و آنها از بستگان و خویشاوندان بازمانده سپاه بودند که مرگشان خانواده ها را داغدار و

اندوهناک ساخته و سایه ای از غم و سوک همه جا بر سرشان گسترده بود و چون ایمانی مستحکم نداشتند بر اثر این فقدانها به جزع افتاده بودند و دیگر آن شجاعت و اشتیاق بجهاد را که قبل از جنگ در وجودشان زبانه می کشید از دست داده بودند و بشدت نسبت بجنگ احساس نفرت و خستگی میکردند و خواستار صلح و آسایش بودند.

بهمین دلیل وقتی که امام پس از جنگ نهروان آنها را به نبرد با «معاویه» برانگیخت، سخنش را نشنیدند و پیرویش نکردند و «اشعث» که نهادی ناپاک و مأموریتی پنهان داشت در حضور همگان به امام گفت:

«ای امیر المؤمنین! نیزه هامان شکست و شمشیرهامان کند گشت و تیرهامان خورد شد، ما را بخانه هایمان بازگردان تا