زندگانی حسن بن علی علیه السلام جلد 2 صفحه 100

گروه هائی مختلف تشکیل شده بودند، بعضی شیعیان امام و پدرش بودند و بعضی از خوارج که میخواستند به هرگونه که پیش آید بجنگ معاویه بروند، برخی فتنه انگیزانی بودند که فقط دل به غارت و غنیمت بسته بودند و گروهی شکاک که حق را از باطل بدرستی نمی شناختند و عده زیادی که پیرو تعصب های قبیله ای بودند و از رؤسای قبیله پیروی میکردند و کاری با دین نداشتند «1».

و شیخ مفید درباره وضع روحی و اجتماعی آنها می نویسد: جنگ را ناخوش میداشتند و طرفدار آسایش و سلامت و خواستار تسلیم و سازش بودند و می افزاید که سپاهیان عراق اندیشه هائی متضاد و عقایدی مختلف را پیروی میکردند و ما اینک به شناخت آنها می پردازیم:

-1

1- شیعه

این گروه با ایمان و

مخلص، تعداد کمی را در سپاه عراق تشکیل میدادند زیرا اگر جناح نیرومند و فراوانی بودند، امیر المؤمنین به قبول حکمیت تن درنمی داد و حسن «ع» ناگزیر به پذیرش صلح نمی شد، این گروه اندک که در طرز فکر و عقیده با دیگر سپاهیان اختلاف داشتند زیرا خلافت را حق خاندان پیامبر میدانستند و عقیده داشتند که اهل بیت رسول، جانشینان او و نگهبانان و یاران اصیل اسلامند و اجرای فرمانشان بر همه مسلمانان واجب است.

-2

2- خوارج

گروه دیگری که بسپاهیان امام پیوسته بودند خوارج بودند که میخواستند بهر وسیله و حیله ای که باشد بجنگ معاویه بروند و این خواست آنها دلیل ایمان بشایستگی حسن «ع» و ناسزاواری معاویه نبود بلکه آنها امام و معاویه را نظیر هم میدانستند و آنها را به یک