زندگانی حسن بن علی علیه السلام جلد 2 صفحه 101

چشم میدیدند و می گفتند که هیچ کدام از اینها شایسته خلافت اسلامی نیستند ولی بدان جهت در جنگ معاویه شتاب داشتند که او را از امام نیرومندتر میدانستند و به این منظور به سپاه امام پیوستند تا کار معاویه را تمام کنند و چون معاویه از میان برداشته شد نابودی حسن «ع» برای آنها آسان بود و او را هم مانند پدرش بناگهانی می کشتند.

-1

3- آزمندان

عده ای از طمعکاران دنیاپرست نیز در صف سپاهیان امام وارد شده بودند که ایمانی به ارزشهای معنوی نداشتند و نه عدالت را تقدیس میکردند و نه حق را می شناختند. آنها بدنبال سودجوئی و آزمندی شخصی خود بودند و مراقب بودند که پیروزی با کدام گروه است تا به آن ملحق شوند.

-2

4- شکاکها

بدون شک این گروه تحت تأثیر تبلیغات سوء خوارج و دعوتهای غلط بنی امیه قرار گرفته و در حقانیت خاندان پیامبر به شک افتاده بودند و رسالت معنوی و اصلاحی اهل بیت را به چیزی نمی گرفتند و چنانچه آتش جنگ زبانه می کشید بیاری امام برنمی خاستند زیرا آنها عقیده و ایمانی نداشتند که از آن دفاع کنند.

-3

5- پیروان رؤسای قبایل

این گروه، تعدادی فراوانتر داشتند و خطرشان هم بیشتر و بزرگتر بود، زیرا کورکورانه و بدون اراده فرمان بزرگان و رؤسای قبیله را اطاعت میکردند، اندیشه و درک و دریافتی نداشتند و مسئولیت واجب خود را نمی شناختند و یاوگانی بی ثبات و پا در هوا بودند و بیشتر مردم عراق چنین بودند که هر گروه به یکی از رؤسای قبایل پیوسته و