زندگانی حسن بن علی علیه السلام جلد 2 صفحه 131

(1) درباره صلح امام حسن، گمانها و گفتاری فراوان پیش آمده که از میان آنها دو رأی کاملا بتمام معنی متضاد ابراز شده است و یکی از این دو رأی مسلما نادرست و اشتباه است، چنانکه در دو نظر مخالف یکی از آنها مسلما غیر واقع خواهد بود.

«اول» نخستین رأی از این دو نظریه متضاد، از تبرئه امام در مورد صلح حکایت می کند و این اقدام را برای امام موفقیتی بی اندازه میداند، و عللی در تأیید این نظریه بیان شده است و گروهی از دانشمندان و پژوهشگران می گویند حسن (ع)، امام بود و امام از هر- گونه خطا و اشتباهی بدور و معصوم است

و هرگز کاری را که مخالف مصالح امت باشد انجام نمی دهد، و ما از آنها در پایان این گفتار، نام می بریم، علت دیگری هم که در تأیید علت نخستین بیان شده بر بنیان مدارک استواری است که ناگزیری امام را در پذیرش صلح مدلل میدارد مانند تباهی توده مردم و خیانت بزرگان و سرشناسان و سرداران سپاه و عواملی دیگر.

[نظریه سطحی و صاحبان آن]

اشاره

«دوم» خلاصه نظریه دوم، بیانگر ناتوانی امام و عدم احاطه او بشؤون سیاست ملی و اداره امور حکومت است و اینکه امام نتوانسته است از روشهای سیاسی بعنوان اینکه چنین روشهائی مخالف دین است استفاده کند.

آنها می گویند لازم بود که امام با معاویه بجنگد، اگر پیروز می شد که بهدف خود میرسید وگرنه در راه مجد و عظمت که شعار