زندگانی حسن بن علی علیه السلام جلد 2 صفحه 147

روی، آنها را در موج رشوه ها غرق میکرد آنها هم فرمانش را می پذیرفتند و خاندان پیامبر و یادگار رسول را ترک می گفتند.

-1

ز- شایعات دروغین

دیگر از موجبات پراکندگی و نابودی سپاه عراق، شایعات دروغین و بی اساسی بود که بوسیله ستون پنجم معاویه در مدائن پخش می شد، گاهی میگفتند قیس بن سعد کشته شده و زمانی می گفتند با معاویه صلح کرده است و سپاهیان هم این شایعات را می پذیرفتند و به فتنه و اختلاف می افتادند و مهمترین و خطرناکترین شایعاتی که بکلی نظام لشکر را از هم گسست، جنجال فرستادگان معاویه و

دروغ پردازی و هوچیگری آنها بود این عده که بحضور امام آمده بودند پس از بازگشت با صدای بلند می گفتند: امام پیشنهاد صلح را پذیرفته است. مردم هم که این گفتار را شنیدند ناگهان همچون موجی برآشفتند و به خیمه امام حمله بردند و اموالش را غارت کردند و بحضرتش جسارت ورزیدند، در چنین وضعی اگر فرماندهان لشکر امام، اندک بوئی از انسانیت و بزرگواری برده بودند بحمایت امام برمی خاستند و جلوی این اوباش بی سر و پا را میگرفتند و صبر میکردند تا حقیقت امر روشن شود ولی آنها در جای خود ماندند و بیاری پیشوای خود قدمی برنداشتند.

در اینجا سخن ما در مورد بررسی عوامل پراکندگی و ناتوانی سپاه امام پایان می یابد و بدیهی است که نیروی ارتش قلب حساس حکومت و مرکز نگهبانی آن است تا آن را از حمله ها و مخاطرات برهاند ولی با چنان وضعی که سپاهیان امام گرفتار آن بود آیا امام می توانست به هدفهای عالی و راستین خویش برسد و با نیروی عظیم و یکپارچه معاویه بجنگ پردازد؟