زندگانی حسن بن علی علیه السلام جلد 2 صفحه 15

(1) انگیزه این دشمنی ها، غالبا فزونخواهی و خودکامگی و برتری جوئی هائی است که از خودخواهی و چیرگی و دست یابی بمال و مقام و حکومت برمی خیزد و خطرناکترین دشمنی ها زائیده کشتارها و خونخواهی ها و انتقامجوئی ها است ولی شدیدترین دشمنی های درازمدت که سوء تأثیرش همیشگی است و هرگز پایان نمی پذیرد و بدوستی نمی گراید، عداوتی است که برخاسته از ضدیت ذاتی و عدم هم آهنگی معنوی است مثل تضاد همیشگی تاریکی و روشنائی، زشتی و زیبائی بدی و خوبی و مانند آنها که ممکن نیست هیچ گاه پایان یابد و زوال پذیرد مگر آنکه یکی از دو طرف متضاد نابود شود و دیگری باقی بماند، چنانکه در منطق گفته میشود که دو چیز ضد هرگز در یکجا جمع و هم آهنگ نمی شوند و همچنین امکان ندارد که هیچ کدام نباشند.

پس بدیها در ویژگی خود همیشه با خوبیها در نبردند و خوبی ها نیز با بدیها در ستیزند و هر کدام می کوشند که طرف متقابل را نابود سازند و خود به تنهائی پایدار و حاکم باشند چنانکه تاریکی و روشنائی در یک زمان با هم نمی آمیزند و هرگاه یکی از آنها بر دیگری چیرگی می یابد.

برتریها و پستی های سرشت انسانها نیز همواره با هم پیکار می کنند و سازش بین آنها محال است، دشمنی بنی هاشم و بنی امیه نیز از

همین نوع عداوت ذاتی و همیشگی بود که هرگز نمی شد تحت هیچ شرایطی پایان یابد و بصورت همسازی و همزیستی درآید زیرا این برخورد و ستیز پدیده پایداری چون اختلاف نور و تاریکی، بدی و خوبی و پاکی و ناپاکی بود که در طی روزگاران دراز امتداد داشت و هر کدام از این دو تیره با آثار و ثمرات متضاد خود، مشخص و ممتاز بود و بنا بگفته مشهور هر یک از آثار خودشان شناخته می شدند زیرا درخت بوسیله میوه اش که تلخ یا شیرین است شناخته می شود و