زندگانی حسن بن علی علیه السلام جلد 2 صفحه 270

(1) اما شرایطی که شرحش گذشت همگی جز دو شرط مورد قبول ماست یکی اینکه امام درخواست کرده باشد که موجودی بیت المال کوفه به او واگذار شود دیگر آنکه بخواهد تا هر ساله برای او و برادرش حسین «ع» حقوقی سالیانه قائل شوند.

درباره شرط اول باید گفت که چنین پیشنهادی کاملا از واقعیت بدور است زیرا بیت المال کوفه و موجودی آن در اختیار شخص امام بود و بهر نحو که میخواست در آن تصرف میکرد و مانعی در برابر نداشت در این صورت لزومی نداشت که از معاویه بخواهد که این اموال در اختیار او قرار گیرد، دیگر آنکه بیت المال کوفه موجودی فراوانی نداشت زیرا سیاست اهل بیت همیشه ایجاب میکرد که موجودی بیت المال فوراً

بمصرف مصالح مسلمین برسد.

شرط دیگر هم بعید بنظر میرسد زیرا امام هرگز نیاز و احتیاجی بمال معاویه نداشت و اگر هم چنین شرطی از طرف امام پیشنهاد شده باشد مانعی برای امام ندارد، زیرا گرفتن حق مسلمانان از فرمانروایان ستمکار کاری لازم است چنانکه در این باره بتفصیل در پاسخ به اعتراض بمسئله سفر امام بدمشق سخن خواهیم گفت و بگفته بعضی مورخان، این دو شرط را معاویه در مراحل نخستین صلح تعهد کرده و دیگر مورخین، چنین شرایطی را از جانب امام دانسته اند.

بهر حال هدف از شرایطی که امام در قبول صلح ارائه فرمود، ایجاد امنیت همگانی برای مسلمانان و دعوت آنها به بیداری و رهائی از استبداد بنی امیه بود و همچنین نشان میداد که امام همچنان حق شرعی خود را که خلافت اسلامی است برای خود ثابت می داند و معاویه را مردی غاصب می شمارد و هیچ گاه از حق مسلم امامت خود چشم نمی پوشد. اینک شرایط صلح را بدین شرح بررسی می کنیم: