زندگانی حسن بن علی علیه السلام جلد 2 صفحه 320

و خیانتهائی که بر او رفته بود سخنی بزبان نیاورد. (1) کدام نفس ملکوتی است که از شهری چنین که به او خیانتها

کرده و دشمنی ها ورزیده شکایتی نکند و شعری را در وداع آن بخواند که بیانگر امتنان از وفاداری وفاداران آن باشد؟! کسانی که از موقعیت و میثاق امام حمایت کردند، آنها که در مدائن از جان امام نگهبانی کردند و در روزهای سخت ماجرای مسکن بیاری او گامی استوار داشتند، برادرانی راستین و یارانی نیکوکار که شمارشان اندک بود. کاروان امام بحرکت خود ادامه داد و هنوز راه دوری نپیموده بود که فرستاده معاویه فرا رسید و از امام خواست که بکوفه بازگردد و با گروه خوارج که سر برداشته بودند بجنگد، ولی امام نپذیرفت و طی نامه ای بمعاویه چنین نوشت:

«اگر بخواهم با کسی از اهل قبله بجنگم با تو خواهم جنگید ولی برای صلاح مسلمانان و حفظ جانشان از تو دست برداشتم» «1».

امام بدون اعتنا به درخواست معاویه بحرکت خود ادامه داد و به هر شهر و ناحیه ای که میرسید مردم به استقبالش می شتافتند و بحضورش تشرف می یافتند و نخستین پرسش آنها درباره صلح و واگذاری خلافت بمعاویه بود و امام جریان حال را به آنها بازمیگفت و مردم ابراز ناخشنودی و تأسف میکردند زیرا از حکومت و تسلط معاویه بیم داشتند ولی امام چاره ای جز صلح نمیداشت زیرا خیانت و پراکندگی سپاهیانش او را بپذیرش چنین صلحی ناچار کرده بود. کاروان امام بمدینه رسید و مردم شهر که از ورود حسن (ع) آگهی یافتند همگی به پیشوازش رفتند زیرا خیر و احسان بسویشان روی می آورد و سعادت و رحمت در شهرشان فرود می آمد و نیکی هائی که از زمان عزیمت امیر المؤمنین به آنها پشت کرده بود اینک به آنها بازمی گشت.

______________________________
(1)- الکامل 3/ 280

زندگانی

حسن بن علی(ع) ،ج 2،ص:347

امام بمدینه آمد و ده سال در آن اقامت گزید، مدینه از فیض و عنایتش سرشار شد و همگان از مهربانی و لطف امام بهره بردند و ما باختصار شرحی درباره شئون و کردار امام بمدت اقامتش در مدینه بیان میداریم:

-1

مکتب امام

امام، مکتب بزرگ خود را در مدینه برپای داشت و به نشر فرهنگ اسلامی و رهبری اجتماع بسوی دین اقدام کرد و تعلیمات اسلامی را به مردم آموخت و دانشمندان بزرگ و محدثان و راویان مشهور برای درک فیض بمکتبش شتافتند و امام برای ادای رسالت اصلاحی جاودانه اش میدانی تازه یافت و به روشنی افکار و بیداری مردم خفته و بی خبر پرداخت.

مورخان اسلامی نام شاگردان بزرگ مکتب امام را چنین بیان کرده اند:

پسرش حسن مثنی، مسیب بن نجبه، سوید بن غفله، علاء بن- عبد الرحمن، شعبی، هبیره بن برکم، اصبغ بن نباته، جابر بن خلد، ابو الجوزاء، عیسی بن مأمون بن زراره، نفاله بن مأموم، ابو یحیی، عمیر بن سعید نخعی، ابو مریم قیس ثقفی، طحرب العجلی، اسحاق ابن یسار، محمد بن اسحاق، عبد الرحمن بن عوف، سفین بن اللیل و عمرو بن قیس «1».

مدینه به فروغ چنین ستارگان علم و روایت میدرخشید و در علم و ادب و فرهنگ، بارورترین نواحی اسلامی بود. امام همچنانکه به گسترش فرهنگ و دانش میپرداخت مردم را نیز به مکارم عالی اخلاقی و کردار نیکو و پیروی از روش پیامبر دعوت میکرد و مشعل فروزان اخلاق عالی پیامبر را در اصلاح اجتماع و پاکسازی جان مسلمانان،

______________________________
(1)- تاریخ ابن عساکر ج- 12