زندگانی حسن بن علی علیه السلام جلد 2 صفحه 87

در همه شهرها گسترش می دادند تا مردم را با خود هماهنگ سازند و بر ضد مقام خلافت برانگیزند.

(1) 4- شهادت امام امیر المؤمنین علیه السلام که موجب شد عراق از داشتن پیشوائی موجه و سخنور بی بهره بماند، پیشوائی که مردم را بحق راهنمائی میکرد و به نیکی و صواب برمی انگیخت و اکنون مردم عراق با مرگ او در تاریکی انبوهی فرو رفته بودند و بمانند کاروانی بودند که رهنما و دلیل خود را از دست داده باشد.

این مسائل موجب شد که معاویه تصمیم بجنگ بگیرد و در اعلان آن شتاب ورزد و اگر عراق بچنین ناگواریهائی دچار نشده بود هرگز معاویه راهی برای جنگ نمی یافت و همه تلاشهایش را برای تأخیر جنگ و عقد پیمان موقت بکار می برد (چنانکه با امپراطور روم چنین روشی را در پیش گرفت) تا وضع روشن شود چنانکه ما سخنانش را که ترس و سراسیمگی از آن می بارید فراموش نمی کنیم، او بهنگامی که مردم عراق صف واحدی را تشکیل داده و از پراکندگی و ناتوانی بر کنار بودند چنین گفته بود (چشمهای آنها از زیر کلاه خود در جنگ صفین یادآور نابخردی من بود) و در ستایش هماهنگی سپاهیان عراق می گفت (دلهای آنها همانند قلب انسانی واحد است) و اگر مردم عراق دچار اختلاف و تفرقه نبودند هرگز معاویه نمیتوانست به آنها اعلان جنگ کند و در این کار شتاب ورزد.

-2

بخشنامه معاویه:

معاویه بخشنامه ای که مضمون واحدی داشت بهمه کارگزاران و فرماندارانش فرستاد و همه را به آمادگی جنگ با امام برانگیخت و دستور داد که با

همه نیروها و وسائل خود برای نبرد به او بپیوندند.

اینک متن بخشنامه:

«از بنده خدا معاویه، امیر المؤمنین به فلان پسر فلان و از جانب او