زندگانی حسن بن علی علیه السلام جلد 2 صفحه 97

بوده اند «1» و همچنین هفتاد هزار نفر هم گفته شده «2» و

سخنانی دیگر هم در این باره هست ولی ما تعداد نفرات را چهل هزار نفر میدانیم و دلیل ما سخن نوف بکالی «3» است که می گوید هنگامی که امام علی «ع» قصد جنگ دیگری با معاویه داشت، یک هفته پیش از شهادتش ده هزار سوار بسرداری حسین «ع» بسیج کرد و ده هزار با ابو ایوب و ده هزار نفر با قیس بن سعد و گروه هائی با سردارانی آماده بازگشت بصفین کرد و هنوز به جمعه نرسیده بود که پسر ملجم با شمشیر بر او حمله برد «4».

(1) از این سخن چنین برمی آید که سپاه مسلح و مجهزی آماده نبرد بوده اند که نام عده ای دیگر از سرداران آنها برده نشده و تعدادشان مشخص نیست و بدون تردید آنها نیز به ده هزار نفر می رسیده اند و همه این سپاهیان پس از شهادت امام علی «ع» با حسن «ع» بیعت کرده و برای جنگ با معاویه بسیج شده اند، سخن ابو الفداء هم این

______________________________
(1)- تاریخ یعقوبی نامه زیاد را در پاسخ معاویه که زیاد او را تهدید کرده بود قبل از اینکه زیاد به معاویه بپیوندد چنین آورده است (فرزند هند جگرخوار و لانه نفاق نامه ای بمن نوشته و مرا تهدید کرده و وعده داده است درحالی که بین من و او پسران پیامبر با نود هزار سپاهی قرار دارند).
(2)- در کتاب البدایه و النهایه آمده است که مردی بحضور حسن «ع» آمد و در دست امام نامه ای بود، آن مرد گفت این نامه چیست امام فرمود نامه ای است که معاویه نوشته و بمن وعده هائی داده و تهدیدهائی کرده است، مرد گفت آیا آن را می پذیری امام فرمود: می ترسم،

هفتاد یا هشتاد هزار نفر یا بیشتر یا کمتر مردانی روز قیامت بیایند که از رگهایشان خون بریزد و بحضور خداوند شکایت برند که چرا خون ما ریخته شد؟ نزدیک به این مضمون را ابن ابی الحدید هم نوشته است.

(3)- نوف بکالی از یاران امیر المؤمنین و بگفته تغلب، وابسته به قبیله بکال از قبایل همدان است و گروهی که بیشترند آن را بکیل خوانده اند، ابن ابی الحدید بکال را قبیله ای از حمیر میداند که نوف بن فضاله، صحابی امیر المؤمنین از این قبیله است این مطلب در تعلیقات ص 356 بیان شده است.
(4)- شرح نهج البلاغه محمد عبده