زندگانی حسن بن علی علیه السلام صفحه 353

بیشتر آماده شویم و بتوانیم گروه دیگری را آماده کنیم که عده مقتولین را جبران کنند و نبرد با دشمن امکان پذیر باشد».

بر اثر گفتار «اشعث»، سپاهیان از اردوگاه بیرون رفتند و- بشهرهایشان بازگشتند و امام یقین کرد که اینها از فرمانش سرپیچیده اند و دیگر فرمانش را نمی برند و ناچار بکوفه بازگشت. در اینجاست که میفهمیم سپاهیان از جنگ بیزار و خسته بوده اند و بصلح و آسایش علاقه داشته اند و هر چه امام آنها را بجهاد برمی انگیخته، بسیج آنها امکان پذیر نبوده است.

-1

2- مرگ فداکاران

امام در جنگهای صفین و نهروان شخصیتهای بزرگی از یاران وفادار و مؤمن و بلند پایه ای را که به ایمان و اخلاصشان اطمینان داشت از دست داد، آنها راد مردان فداکار و رشیدی بودند که بازوان توانا، اندیشه های ارزنده و ایمانهای استواری داشتند و باقیمانده یاران بزرگ پیغمبر بودند، ولی افسوس که آسیای بی رحم و سنگین

صفین آنها را در هم خورد کرد و اگر آنها در این جنگ خونین و بی امان کشته نمی شدند مسلما چنین پراکندگی و شکستی نصیب سپاه امام نمی شد.

امام همیشه بیاد این شهیدان فداکار بود و نامشان را به عظمت و نیکی یاد میکرد و در اندوه دردناک مرگشان اشکها می ریخت و ناله ها میکرد و میفرمود:

«چه زیانبار است که برادران ما خونشان در صفین ریخته شد و دیگر امروز آن دوستان فداکار که شربت اندوهها را می آشامیدند و نوشابه های تلخ و کدر ناکامیها را بسر می کشیدند