سوگندهای پربار قرآن صفحه 1

مقدّمه

تفاوت تفسیر موضوعی و ترتیبی

خداوند بزرگ را شکرگزاریم که توفیق درک ماه رمضانی دیگر را عنایت فرمود، تا همچون سالهای گذشته به تفسیر موضوعی قرآن مجید بپردازیم. منظور از تفسیر موضوعی آن است که آیات پراکنده و مختلفی که پیرامون موضوع خاصّی در سراسر قرآن مجید وجود دارد، در کنار هم چیده، و آنها را با توجّه به مضامین یکدیگر تفسیر نموده، تا به نکات تازه ای دست یابیم.

هر چند در تفسیر ترتیبی مطالبِ متنوّع و ارزشمندی به دست می آید، ولی بدون شک ثمرات و نتایج حاصل از تفسیر موضوعی قابل مقایسه با تفسیر ترتیبی نیست.(1)

سوگندهای پرمعنای قرآن

موضوعی که برای تفسیر موضوعی امسال در نظر گرفته شده، تا با استعانت از الطاف بیکران پروردگار پیرامون آن بحث کنیم، سوگندها و قسم های پرمعنای قرآن مجید است. در کتاب آسمانی ما مسلمانان، نود و سه قسم ذکر شده، که این سوگندها در حدود چهل سوره قرآن پراکنده است.

شرح این مطلب را در پیشگفتار جلد اوّل تفسیر موضوعی «پیام قرآن» مطالعه فرمایید.8 صفحه 28

تنوّع سوگندهای قرآن

جالب اینکه قسم های قرآن بسیار متنوّع است. خداوند متعال در برخی از آیات قرآن به ذات پاک خویش قسم خورده، و در مواردی به قرآن مجید سوگند یاد کرده، و در پاره ای از آیات به شخص پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) قسم خورده است. روز قیامت، جان و روح انسان، فرشتگان و صفوف ملائکه، و در یک جمله، موجودات مقدّس، از دیگر اموری است که متعلّق سوگند پروردگار قرار گرفته است. همانگونه که در آیات دیگر، موجودات با عظمتی، نظیر خورشید، ماه، شب و روز، شفق، صبحگاهان، سرزمین مقدّس مکّه، و اسبهایی که نفس

زنان به سوی میدان جهاد حرکت می کنند، و مانند آن موضوع قسم پروردگارند. حتّی در آیات مورد اشاره سوگند به موادّ غذایی، نظیر انجیل و زیتون، نیز دیده می شود. بنابراین قسم های قرآن مجید بسیار متنوّع و گوناگون است.

پیش نیازهای بحث

سؤالات مختلفی در مورد قسم های قرآن مطرح است، که باید قبل از ورود به اصل بحث پیرامون آن بحث کرد، از جمله:

1. چرا خداوند متعال قسم یاد می کند؟ آیا خداوند نیاز به قسم دارد؟

2. منظور از سوگندهای پروردگار در آیات مورد بحث چیست؟

3. چرا خداوند به موضوعات خاصّی، که به بخشی از آن اشاره شد، قسم یاد کرده؟

4. چیزی که برای آن قسم یاده شده (مُقْسَمُ له) چیست؟

5. چه رابطه ای بین قسم و مقسم له وجود دارد؟ مثلا آنجا که خداوند به خورشید و نورش، و ماه و پرتوش و... قسم خورده، سپس انسانهایی که با هوای نفس خود مبارزه می کنند و بر آن غالب می شوند را رستگار شمرده، چه ارتباطی بین خورشید و مبارزه با هوای نفس وجود دارد؟

و مباحث دیگری که در ضمن بحثهای آینده به آن خواهیم پرداخت.