سوگندهای پربار قرآن صفحه 135

کوچکترین جزء عالم مادّه «اتم» است، و بدن ما از میلیونها اتم تشکیل شده است. اتم خود اجزایی دارد که مهمترین آنها دو جزء است: «پروتن ها» که هسته اتم را تشکیل می دهند و «الکترونها» که بر گرد پروتن ها می چرخند. بشر اگر بتواند نیروی موجود در درون اتم را آزاد کند، نیروی فوق العاده قدرتمندی خواهد بود.

در عالم ارواح نیز روح ما مرکّب از دو نیروی جاذبه و دافعه است; با قوه جاذبه جلب منفعت می کند، و با نیروی دافعه ضرر و زیانها را از خود دور می نماید.

قسم به جهان خلقت که همگی زوجند، و قسم به خالق آن که فرد است.

(وَاللَّیْلِ إِذَا یَسْرِ); هنگام نزول این آیه بشر می پنداشت که کره زمین محور تمام عالم است، و تمام کرات دیگر بر گرد آن در گردشند. سپس در سایه پیشرفت دانش

بشری به اشتباهش پی برد، و متوجّه شد که زمین کروی شکل هم بر گرد خویش می چرخد، و هم بر دور خورشید. از گردش زمین بر گرد خویش، شب و روز بوجود می آید، و اگر انسان در خارج از کره زمین قرار گیرد، و مسلّط بر آن باشد، تاریکی کره زمین را در حرکت می بیند (قسم به شب که ایستا نیست و حرکت می کند) و این حرکت شب و ایستا نبودن آن، که قرآن مجید 1400 سال پیش به آن اشاره کرده، از نعمتهای بزرگ پروردگار برای بشر،بلکه تمام جانداران است.اگر شب حرکت نداشت و ایستا بود، یعنی یک طرف زمین همواره شب، و سمت دیگر آن همیشه روز بود، تمام انسانها بلکه همه جانداران نابود می شدند. آنها که در نیمه تاریک زمین بودند یخ می زدند، و بر اثر سرما جان می باختند. و آنها که ساکن نیمه روشن زمین بودند، از شدّت تابش آفتاب آتش می گرفتند و خاکستر می شدند. این در صورتی است که آیه را تفسیر مادّی کنیم. و امّا اگر تفسیر معنوی منظور باشد، معنای آیه چنین می شود: ای بشر ممکن است فضای روح تو تاریک باشد، همچون تاریکی شب. امّا اگر این جهل و نادانی ایستا نباشد و به سمت روشنی و دانایی و علم حرکت کند، این ظلمت نیز مقدّس است; چرا که مقدّمه نور و روشنایی است. شکّ و تردید است که انسان را به سمت یقین و اطمینان رهنمون می گردد، و چنین شک و تردیدی پسندیده است.