سوگندهای پربار قرآن صفحه 157

در مرحله دوم بحث حشر و زنده شدن مردگان به میان آمده

است; بیرون آمدن از قبرها، و بازگشت به حال حیات و زندگی. (وَأَلْقَتْ مَا فِیهَا وَتَخَلَّتْ...)

در مرحله سوم متذکّر این نکته می شود که انسان از نقطه عدم شروع به حرکت کرده، و بسوی خداوند سیر می کند، و در این مسیر با مشکلات زیادی روبه روست، ولی بالاخره خداوند را ملاقات خواهد کرد. البتّه نه ملاقات با چشم سر، که برخی از اهل سنّت معتقد به امکان آن در روز قیامت هستند، بلکه دیدن آثار عظمت پروردگار و تحقّق وعده ها و وعیدهای آن حضرت، و مسأله پاداش و کیفر. (یَا أَیُّهَا الاِْنسَانُ إِنَّکَ کَادِحٌ إِلَی رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاَقِیهِ)

در مرحله چهارم سرنوشت انسانها را پس از حشر، و ملاقات آثار عظمت پروردگار بیان می کند، که انسانها دو دسته می شوند: عدّه ای نامه های اعمال خویش را با دست راست می گیرند، و با حسابی راحت و آسان مواجه شده، و بسوی خانواده و اهل خود باز می گردند، و عدّه ای دیگر، که نامه اعمالشان بدست چپشان داده می شود، بسیار غمگین و غصّه دارند. آنها از شدّت ناراحتی فریاد می زنند، و از ارائه نامه اعمالشان به دیگران اجتناب میورزند. این دسته، که از کفر و گناه خویش در دنیا مسرور بودند، طعمه آتش سوزان می شوند! (فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ...)

پنجمین موضوع مورد بحث در این سوره قسمهای چهارگانه است که در مباحث آینده بطور مفصّل پیرامون آن سخن خواهیم گفت. (فَلاَ أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ...)

ششمین موضوع، تهدید مخالفان و کفّار است، که علیرغم وجود این همه آثار و نشانه های توحید ایمان نمی آورند، و در مقابل قرآن مجید تسلیم نمی

شوند، و پیوسته آیات الهی را انکار می کنند. و پس از این تهدید، آنها را به عذابی دردناک بشارت می دهد، عذابی که قابل توصیف نیست. (فَمَا لَهُمْ لاَ یُؤْمِنُونَ...)

و در آخرین مرحله یک استثنا مطرح می کند، و تمام درها را به روی کفّار نمی بندد، و راهی برای بازگشت و نجات قرار می دهد، چرا که او رحمان و رحیم است، و این کار مقتضای رحمانیّت و رحیمیّت اوست. آری! آن دسته از کفّار که از ادامه راه کفر و