سوگندهای پربار قرآن صفحه 160

فعّال است. اگر شب نبود و تابش آفتاب برای روزهای متوالی و بدون وقفه ادامه داشت، آفتاب همه چیز را سوزانیده، و عرصه زندگی را بر جانداران کره زمین تنگ می کرد.

همان گونه که قبلا گذشت در کره ماه چهارده روز پی در پی روز، و چهارده روز پی در پی شب است، یعنی هر شبانه روز آنجا تقریباً یک ماه طول می کشد. در وسط

روز آنجا، دمای گرما به سیصد درجه سانتیگراد می رسد و طبیعی است در این دما هر چیز قابل اشتعالی آتش بگیرد. همان طور که در نیمه شب آنجا همه چیز یخ می زند. در حالی که فاصله کره ماه و کره زمین با خورشید تقریباً یکی است و تنها حدود سیصد یا چهارصد کیلومتر اختلاف فاصله دارند.

نتیجه اینکه شب فوائد و برکات مهمی دارد، به همین جهت خداوند به تاریکی شب سوگند یاد کرده است. خداوند متعال به تاریکی شب، و موجوداتی که شب هنگام از سطح زمین جمع می شوند، و هر کدام به استراحتگاه خویش باز می گردند، قسم خورده تا غافلان بی خبر در مورد این آیات الهی به فکر فرو روند، و پرده از راز اهمیّت آن بردارند، و با معرفت بیشتر خالق آن را پرستش کنند.

(وَالْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ); ما حالات مختلفی از ماه را مشاهده می کنیم. در ابتدا به صورت هلال است، سپس تربیع، و بعد بدر کامل می شود، سپس مجدّداً تربیع می شود و در نهایت به محاق رفته، و از دید انسان مخفی می شود. بدون شک زیباترین شکل ماه بدر کامل است، بدین جهت خداوند به ماه کامل که همان ماه شب چهاردهم است، قسم یاد کرده. این ماه، چراغ شبهای ظلمانی است; امّا چراغی آرامبخش که اگر در زیر نور آن بخوابیم خوابمان آشفته و ناقص نخواهد شد. نور ملایم و شاعرانه و آرامبخش و گرم ماه، آرامش خاصّی به انسان هدیه می کند، و مانع خواب نمی گردد. ضمناً قسمهای چهارگانه قدر مشترکی دارد، و آن اینکه همگی مربوط به شب است.

«شفق» ابتدا یا انتهای هر شب، «بدر کامل» مربوط به ابتدای شب چهاردهم، و «تاریکی شب» و بالاخره موجوداتی که شب هنگام به استراحتگاه های خویش باز می گردند.