سوگندهای پربار قرآن صفحه 161

شرح و تفسیر مقسم له

تمام قسمهای بالا برای بیان این حقیقت است که: ای انسان! تو نیز در دوران عمرت دائماً در حال تغییر و تحوّل هستی، همان گونه که دیگر موجودات مشمول این قانون هستند. آنکه هرگز فانی نشود، و تغییرناپذیر است، فقط ذات پاک و ازلی و ابدی اوست.

ما همه فانی و بقا بس تو راست

ملک تو آلا و تقدّس تو راست

این تغییرات از هنگامی که نطفه انسان تبدیل به جنین می شود، شروع می گردد و پس از تولّد تا هنگام مرگ ادامه دارد. نه تنها انسان که تمام موجودات هستی غیر از ذات پاکش در حال تغییر و دگرگونی هستند. برای روشن تر شدن این مطلب لازم است تفسیر «طَبَق» و «لَتَرْکَبُنَّ» را بدانیم; هر چند مفسّران فقط به تفسیر «طبق» پرداخته، و پیرامون دومی بحث چندانی نکرده اند. توجّه کنید:

«طبق» معانی متعدّدی دارد. از جمله:

1. طبق به معنای طبقه است; همان چیزی که در فارسی نیز مرسوم است.

2. بشقاب و سینی مسطّح و صاف نیز از معانی دیگر طبق است، این معنا در فارسی قدیم دیده می شود.

3. حالات مختلف و گوناگون انسان، معنای سوم طبق است، که در اینجا منظور از طبق همین معناست. یعنی حالات انسان پیوسته در حال دگرگونی و تحوّل است.(1)

برخی از دانشمندان حالات انسان را از لحظه تشکیل اوّلین اجزای بدن، یعنی نطفه، تا لحظه مرگ محاسبه کرده اند، و چهل حالت مختلف برای آدمی شمرده اند. جالب اینکه

در ادبیّات عرب برای 37 حالت از این چهل حالت نام مخصوصی وجود دارد، و این نشانه گستره و قوی بودن ادبیّات عرب است، و لهذا قرآن مجید نیز به زبان عربی نازل شده است. به ده مورد از 37 حالت بالا در عربی اشاره می شود:

1. نطفه 2. علقه (خون بسته شده) 3. مضغه (گوشت جویده) 4. عظام (گوشت