سوگندهای پربار قرآن صفحه 18

«مَنْ حَلَفَ بِغَیْرِ اللهِ فَقَدْ اَشْرَکَ; هر کس به غیر خدا قسم بخورد، مشرک است!».(1)

نتیجه اینکه روایات مذکور و روایات دیگر، که جهت رعایت اختصار از ذکر آنها خودداری شد، هیچ کدام قسم به غیر خداوند را جایز نمی شمرد.

از سوی دیگر، در برخی روایات می خوانیم که گاه حضرات معصومین(علیهم السلام) به غیر خدا قسم یاد می کردند. به عنوان مثال حضرت علی(علیه السلام) در ده

جای نهج البلاغه به جان خودش سوگند یاد کرده است. مثلا در خطبه 56 نهج البلاغه خطاب به یاران و اصحاب بیوفایش می فرماید:

«وَ لَعَمْری لَوْ کُنّا نَأْتی ما أَتَیْتُمْ ما قامَ لِلدِّیْنِ عَمُودٌ وَ لا اخْضَرَّ لِلاْیمانِ عُودٌ; به جانم سوگند اگر ما در مبارزه مثل شما بودیم، هرگز پایه ای برای دین بر پا نمی شد، و شاخه ای از درخت ایمان سبز نمی گردید».

پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) نیز گاه به غیر خدا سوگند می خورد. از جمله در حدیثی که بیهقی نقل می کند، می خوانیم:

«شخصی خدمت پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) رسید، و از آن حضرت تقاضا کرد اصول معارف اسلام را برایش بیان کند. حضرت چنین کرد.

آن مرد عرب گفت: می روم، و به این اصول عمل می کنم.

پیامبر فرمود:... اَفْلَحَ وَ اَبیهِ، اِنْ صَدَقَ دَخَلَ الْجَنَّهَ; اگر به آنچه گفتم عمل کند، به جان پدرش سوگند که رستگار می شود و داخل بهشت می گردد».(2)

خلاصه اینکه آن دسته از روایات که از سوگند به غیر خداوند منع می کند، با این روایات که گاه حضرات معصومین(علیهم السلام)به غیر خدا سوگند می خورند، ظاهراً در تعارض هستند. راه حل تعارض(3) چیست؟ به کدام دسته از روایات عمل کنیم؟

1 . سنن الکبری، ج 10، ص 29 .
2 . سنن بیهقی، ج 2، ص 466 .
3 . در ضمن از این تعارض به یک نکته پی می بریم و آن اینکه با مطالعه یک حدیث نمی توان فوراً به مضمون آن فتوا داد، و حکمی را صادر کرد. بلکه باید تمام جوانب آن را مطالعه نمود، چنانچه احادیث متعارضی وجود داشت،

ابتدا تعارض ظاهری آن را برطرف کرد، و پس از جمع بندی نهایی حکم شرعی آن را صادر کرد.