سوگندهای پربار قرآن صفحه 19

سه راه حل:

راه حلهای مختلفی برای رفع تعارض روایات مورد بحث ارائه شده، که به سه نمونه آن اشاره می شود:

الف) در صدر اسلام برخی از مسلمین قسمهایی یاد می کردند که بوی شرک می داد، بدین جهت به آنها دستور داده شد که فقط به نام خدا قسم یاد کنند. بنابراین، منظور از ممنوع بودن قسم به غیر خدا، قسم هایی است که بوی شرک می دهد، مثل آنچه در روایت زیر آمده است:

«روزی عمر در محضر پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) به جان پدرش قسم خورد. پیامبر(صلی الله علیه وآله)فرمود: اِنَّ اللهَ یَنْهاکُمْ اَنْ تَحْلِفُوا بِآبائِکُمْ; خداوند قسم به پدرانتان را ممنوع کرده است».(1)

پیامبر(صلی الله علیه وآله) مسلمانان صدر اسلام را از سوگند یاد کردن به نام پدرانشان، که افراد مشرکی بودند، نهی کرد. چرا که این قسم ها بوی شرک می داد.

بنابراین قسم به غیر خدا در صورتی که چنین پیامد منفی نداشته باشد، اشکالی ندارد.

ب) گاه مسلمانان قسم هایی به غیر خدا می خوردند که آثار منفی زشتی به دنبال داشت. به عنوان مثال، از جمله قسم هایی که در بین مردم در صدر اسلام و عصر ائمه(علیهم السلام) مرسوم بود، قسم به عِتاق و طلاق بود. بدین معنا که به شخصی که در معرض اتّهام چیزی بود، می گفتند: فلان کار را انجام نداده ای. اگر انجام داده باشی تمام بندگانت آزاد، و همسرانت مطلّقه باشند! و واقعاً عرب های آن زمان، به چنین قسمهایی پایبند بودند. و ظاهراً اهل سنّت هنوز

هم به آن معتقدند. امّا شیعه چنین قسمهایی را قبول ندارد. زیرا معتقد است عتق و طلاق صیغه مخصوص به خود دارد، و با قسم بنده ای آزاد نمی گردد، و زنی مطلّقه نمی شود. قسم به غیر خدا که در روایات