سوگندهای پربار قرآن صفحه 20

نهی شده، گاه ناظر به چنین قسمهایی است. که به یک نمونه آن اشاره می کنیم:

«روزی منصور، خلیفه عبّاسی معاصر امام صادق(علیه السلام)، آن حضرت را طلبید و به وی عرض کرد: شنیدم معلّی بن خنیس، که از یاران و اصحاب تو می باشد، برایت اسلحه تهیّه می کند، و مردم را به سوی تو فرا می خواند، تا بر علیه ما قیام کنی؟

امام فرمود: به خدا قسم چنین نیست و آنچه به شما رسیده، شایعه ای بیش نمی باشد. منصور گفت:

«لا اَرْضی مِنْکَ إِلاّ بِالطَّلاقِ وَ الْعِتاقِ وَ الْهَدْیِ وَ الْمَشْیِ، فَقالَ: اَبِالاَْنْدادِ مِنْ دُونِ اللهِ تَأْمُرُنی اَنْ اَحْلِفْ؟! اِنَّهُ مَنْ لَمْ یَرْضِ بِاللهِ فَلَیْسَ مِنَ اللهِ فی شَیْء; سخن تو را نمی پذیرم، مگر اینکه قسم به طلاق و عتاق و هدی و مشی یاد کنی!(1)

امام(علیه السلام) فرمود: به من دستور می دهی به چیزهایی که حکم بت را در مقابل خدا دارند، قسم بخورم؟ کسی که به سوگند بر خداوند راضی نشود، ذرّه ای به او ایمان ندارد!».(2)

و از جمله قسمهایی که آثار منفی زشتی به دنبال داشت این بود که: بعضی از مسلمانان قسم می خوردند: «اگر فلان کار را انجام ندهند یهودی یا نصرانی باشند»(3)کنایه از اینکه حتماً آن را انجام خواهند داد، که ائمه(علیهم السلام) از چنین قسمهایی نیز

جلوگیری کردند.

پس آن دسته از قسمهایی که چنین عوارض منفی و پیامدهای زشتی داشته مورد نهی قرار گرفت، امّا آن دسته قسمهای به غیر خدا که چنین نبود، اشکالی نداشت.

ج) راه حل سوم آنکه روایات ناهیه از قسمِ به غیر خداوند را حمل بر کراهت کنیم، مگر در مواردی که هدف امور تربیتی باشد; مانند قسم حضرت رسول(صلی الله علیه وآله) و

1 . توضیح «طلاق» و «عتاق» گذشت و منظور از «هدی» این است که اگر آنچه گفتی درست نبود قربانی کنی، و «مشی» بدین معناست که اگر آنچه گفتی صحیح نبود، با پای پیاده به زیارت خانه خدا بروی.
2 . وسائل الشیعه، ج 16، ابواب الایمان، باب 14، ح 3 .
3 . همان مدرک، باب 34، ح 1 .