سوگندهای پربار قرآن صفحه 229

اختیار انسانها قرار می دهد. از حرکت خورشید هم می توان تقویمی تهیّه کرد، امّا این کار هر کسی نیست. نیاز به تخصّص و تجربه دارد. امّا تقویم طبیعی ماه برای همه کس، با سواد و بی سواد، دهاتی و شهری، زن و مرد، سیاه و سفید، و در همه جا قابل استفاده است. با طلوع ماه پی می برد که ماه

قبل به پایان رسیده و ماه جدید آغاز شده است. با کامل شدن قرص ماه، متوجّه می شود که شب چهاردهم ماه است; و حتّی با دقّت در نیمه خالی و پر ماه می توان تشخیص داد که در چه شبی از شبهای ماه هستیم. و این تقویم طبیعی نتیجه حرکت منظّم و دائمی قرص ماه است. بنابراین، هنگامی که خداوند به قرص ماه سوگند یاد می کند، گویا به نظم و برنامه ریزی قسم خورده است، نظمی که بر جهان آفرینش حاکم هست و باید در زندگی انسانها نیز جریان پیدا کند، نظم حاکم بر کره ماه و کره خاکی ما، آن قدر دقیق و حساب شده است که به دانشمندان عازم کره ماه امکان داد محاسباتی انجام دهند که در چه ساعتی و در کدام قسمت از کره ماه فرود آیند. و علیرغم اینکه سفینه فضایی آنها سه شبانه روز در حرکت بود، امّا دقیقاً در همان زمان و مکان فرود آمدند، و چرخش زمین و ماه خللی در پیش بینی آنها ایجاد نکرد. و این هنر بشر نیست، بلکه هنر پروردگاری است که حرکت ماه و زمین را به گونه ای مقرّر فرموده، که انسان می تواند این قدر دقیق محاسبه و پیش بینی کند.

بدین جهت امام سجاد(علیه السلام)، هنگامی که چشمان مبارکشان به هلال ماه می افتاد، می فرمودند:

«اَیُّهَا الْخَلْقُ الْمُطیعُ، الدّائِبُ السَّریعُ، الْمُتَرَدِّدُ فی مَنازِلِ التَّقْدیرِ، الْمُتَصَرِّفُ فی فَلَکِ التَّدْبیرِ. آمَنْتُ بِمَنْ نَوَّرَ بِکَ الظُّلَمَ، وَ اَوْضَحَ بِکَ الْبُهَمَ، وَ جَعَلَکَ آیَهً مِنْ آیاتِ مُلْکِهِ، وَ عَلامَهً مِنْ عَلاماتِ سُلْطانِهِ، فَحَدَّ بِکَ الزَّمانَ، وَ امْتَهَنَکَ بِالْکَمالِ وَ النُّقْصانِ، وَ الطُّلُوعِ

وَ الاُْفُولِ وَ الاِْنارَهِ وَ الْکُسُوفِ، فی کُلِّ ذلِکَ اَنْتَ لَهُ مُطیعٌ، وَ اِلی اِرادَتِهِ سَریعٌ. سُبْحانَهُ ما اَعْجَبَ ما دَبَّرَ فی اَمْرِکَ، وَ اَلْطَفَ ما صَنَعَ فی شَأْنِکَ، جَعَلَکَ مِفْتاحَ شَهْرِ حادِث لاَِمْر حادِث...; ای مخلوق فرمانبردار پیوسته (در حرکت) و شتابان، و رفت و آمد کننده در منزلهای معیّن و گردش کننده در مدار تدبیر، ایمان دارم به آن خدایی که تاریکیها را به