سوگندهای پربار قرآن صفحه 256

سوگند اوّل و دوم: قسم به شب و روز

سؤال: خداوند متعال برای بار دیگر به شب و روز قسم خورده است. آیا تکرار این قسم ها با فصاحت و بلاغت قرآن مجید ناسازگار نیست؟ چرا که این سومین بار است که در طیّ مباحث گذشته به روز و شب قسم یاد شده است; یا این قسم ها با هم فرق دارد، و هر کدام سوگند تازه ای محسوب می گردد؟

پاسخ: اگر در آیات مورد بحث دقّت کنیم تصدیق خواهیم کرد که این سوگندها تکراری نیست. و نه تنها منافاتی با فصاحت و بلاغت قرآن مجید ندارد، بلکه خود گواه و شاهدی بر فصاحت و بلاغت آن است. زیرا هر چند در ظاهر در هر سه مورد به شب و روز قسم یاد شده، ولی در حقیقت در هر مورد به بخشی از لیل و نهار سوگند

خورده است. توجّه کنید:

در یک جا می فرماید: «(وَاللَّیْلِ إِذْ أَدْبَرَ); قسم به شب هنگامی که پشت می کند» در اینجا قسم به مجموعه شب نیست، بلکه به هنگامی است که از نیمه بگذرد.

و در جای دیگر فرموده است: «(وَاللَّیْلِ إِذَا عَسْعَسَ); سوگند به شب هنگامی که تاریکی آن کم رنگ می شود». دراینجا هم سوگند به زمان خاصّی از شب است، نه تمام شب. و آن نزدیکیهای اذان صبح است، که هوا رو به روشنایی می رود و به طلوع فجر صادق نزدیک می شویم.

و در آیات مورد بحث، سوره لیل می خوانیم: «(وَاللَّیْلِ إِذَا یَغْشَی); قسم به شب هنگامی که تاریکی او جهان را می پوشاند» در اینجا هم قسمت خاصّی از لیل، یعنی اوّل شب، مورد سوگند واقع شده است. بنابراین، خداوند به سه زمان مختلف از شب سوگند خورده، و به هیچ وجه تکراری صورت نگرفته است.

و امّا در آیات مربوط به روز، در یکجا فرموده است: «(وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ); قسم به صبح هنگامی که تنفّس می کند» و این اشاره به آغاز صبح و ابتدای روز دارد.

و در جای دیگر فرموده: «(وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ); قسم به صبح هنگامی که کاملا روشن می شود» در اینجا قسم به هنگام طلوع آفتاب است.