سوگندهای پربار قرآن صفحه 257

و در آیه سوم فرموده است: «(وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّی); قسم به روز هنگامی که کاملا تجلّی و بروز کند» که نزدیکی های ظهر منظور است. پس در این سه مورد هم قسم ها یکسان نیست، بلکه سه حالت مختلف روز انتخاب شده است; در اوّلی به ابتدای طلوع فجر صادق، و در دومی به ابتدای طلوع خورشید، و در

سومی به هنگام اوج خورشید در پهنای آسمان سوگند یاد شده است. و این عین فصاحت و بلاغت قرآن مجیداست.خداوند می خواهدبه مابفهماندکه مجموعه روزیک نشانه نیست،سرتاسر شب یک نشانه نیست، بلکه حالات مختلف شب و روز هر کدام یک نشانه مستقل و جداگانه است.همان گونه که در آیات 20 و 21 سوره ذاریات در مورد انسان می فرماید:

(وَفِی الاَْرْضِ آیَاتٌ لِّلْمُوقِنِینَ * وَفِی أَنفُسِکُمْ أَفَلاَ تُبْصِرُونَ).

یعنی وجود هر انسان تنها یک آیه و نشانه از عظمت پروردگار نیست، بلکه در وجود هر انسانی آیات و نشانه های متعدّدی وجود دارد. یکی از آیات عجیب پروردگار در وجود انسانها این است که انسان یک نوع غذا می خورد، امّا این غذا هنگامی که به استخوان انسان می رسد تبدیل به استخوان، و زمانی که به خون می رسد تبدیل به خون، و اگر به چشمان انسان برسد تبدیل به اشک چشم، و خلاصه به هر عضوی از اعضای انسان برسد تبدیل به همان عضو شده، و به رنگ آن عضو در می آید.

همان گونه که در طبیعت نیز این مسأله را مشاهده می کنیم که از آب و هوا و زمین واحد، گیاهان مختلف و درختان گوناگون و میوه های متفاوتی بدست می آید. اینها هر کدام نشانه ای مستقل از نشانه های پروردگار است. آغاز شب، وسط شب، پایان شب، ابتدای روز، هنگام طلوع آفتاب، هنگام ظهر، هر کدام ویژگی خاصّی دارد که خداوند به تک تک این لحظات سوگند یاد کرده است. محیط آرام و آماده استراحتی که شب برای انسانها، بلکه حیوانات، و حتّی درختان فراهم می کند که همه موجودات عالم

از آن برای استراحت خود استفاده می کنند(1) نعمت بزرگی است که شایستگی قسم یاد