سوگندهای پربار قرآن صفحه 265

پیامبر(صلی الله علیه وآله) رسید و قولنامه را تقدیم آن حضرت کرد. حضرت رسول(صلی الله علیه وآله) نیز درخت را به همسایه آن مرد بخیل بخشید. و به این ترتیب

آن خانواده فقیر صاحب یک درخت خرما در دنیا، وابوالدحداح صاحب نخلی در بهشت شد. در برخی از کتب تفسیری آمده که هر زمان پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) نخلی را مشاهده می کرد که شاخه های آن به فضای خانه دیگری رفته، به یاد درخت نخل ابوالدحداح در بهشت می افتاد.

سؤال: آیا داستان مذکور شأن نزول آیات اوّلیّه سوره لیل است، یا مصداقی از مصادیق آن می باشد؟ به تعبیر دیگر آیا این داستان قبل از نزول آیات مذکور رخ داده، سپس آیات مورد بحث در رابطه با آن داستان نازل شده، که اصطلاحاً آن را شأن نزول می گویند، یا ابتدا آیات نازل شده و بعداً چنین حادثه ای رخ داده و آن حادثه مصداقی از مصادیق متعدّد آیات مورد بحث شده است؟

پاسخ: ظاهراً داستان مورد اشاره شأن نزول نیست، بلکه مصداق آیات مذکور است. چرا که سوره لیل همان گونه که از مضمون و نحوه آیاتش پیداست و مفسّران نیز به آن تصریح کرده اند، از سوره های مکّی است. و می دانیم که درخت نخل در مکّه که سرزمین خشک و بی آب و علفی است، وجود نداشت. و لهذا نمی توان باور کرد قصّه مذکور در مکّه و به هنگام نزول آیات مورد بحث رخ داده است، بلکه به نظر می رسد در مدینه اتّفاق افتاده، و مصداق آیات مورد بحث می باشد.

مقسم له

اشاره

پس از بیان داستان فوق چه شأن نزول باشد، یا مصداق به شرح و تفسیر مقسم له می پردازیم، توجّه کنید:

«(إِنَّ سَعْیَکُمْ لَشَتَّی); سوگند به شب تاریک، قسم به روز روشن، و سوگند به خالق

مذکّر و مؤنّث، که تلاش و کوشش شما انسانها متفاوت است. برخی همچون ابوالدحداح سخاوتمندند و به فکر آسایش خویش در جهان آخرت هستند. و برخی نیز همچون صاحب نخل بخیلند و فقط به این دنیا می اندیشند. و در نتیجه هر گروه