سوگندهای پربار قرآن صفحه 309

رابطه قسمها و مقسم له

همان گونه که گذشت خداوند به تمام میراثهایِ مکتوبِ در طول تاریخ، تمام دست نوشته ها در جمیع قرون و اعصار، و به همه ابزار

نوشتن قسم خورده که پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) دارای اخلاق حَسَن، و خُلق و خوی برجسته است.

حال این سؤال مطرح می شود که چه ارتباطی بین قلم، و خُلق حسن است؟

پاسخ: اگر قلم خوب بر روی کاغذ بچرخد و کتابهای مفید و سازنده و مثبتی نوشته شود، اخلاق مردم جامعه نیز بر اثر مطالعه آن کتب و عمل به آن خوب می شود. و چنانچه کتابهای فاسد و ناسالم و گمراه کننده ای نوشته و منتشر گردد، بدون شک خُلق و خوی مردم نیز فاسد و ناسالم خواهد شد. و به تعبیر دیگر، خلق حسن نتیجه قلم های سالم، و رذائل اخلاقی میوه قلم های ناسالم است.

تفسیر اخلاق عظیم

«اخلاق عظیم» که با این اهمیّت بیان شده و برای آن سوگندهای مهمّی یاد شده، چیست؟

در پاسخ سؤال فوق تفسیرهای متفاوتی بیان شده که مرحوم علاّمه طبرسی در مجمع البیان(1) آنها را جمع آوری کرده است. توجّه کنید:

الف) خُلُقْ به معنای دین و آیین است; یعنی قسم به قلم و ابزار نوشتن که تو صاحب آیین عظیمی هستی.

ب) خلق عظیم به معنای اخلاق اسلامی است. ای پیامبر ما! اخلاق اسلامی که به وسیله تو تبلیغ شده، اخلاق برجسته و سرنوشت سازی است.

ج) خلق عظیم به معنای واجد صفات و ویژگیهای زیر بودن:

استقامت ورزیدن، اهل بذل و بخشش بودن، و تدبیر امور بر اساس اصول سه گانه عقل و رفق و مدارا، تحمّل کردن سختیهای دعوت به سوی خدا، عفو و گذشت از