سوگندهای پربار قرآن صفحه 310

خطاهای مردم، کوشش فراوان جهت یاری مؤمنان، ترک حسد و حرص و مانند آن.

د) خلق عظیم اشاره

به صفات برجسته ای است که در آیات اولیّه سوره مؤمنون آمده است، توجّه کنید:

«(قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ * الَّذِینَ هُمْ فِی صَلاَتِهِمْ خَاشِعُونَ * وَالَّذِینَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ * وَالَّذِینَ هُمْ لِلزَّکَاهِ فَاعِلُونَ * وَالَّذِینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ *... وَالَّذِینَ هُمْ لاَِمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ * وَالَّذِینَ هُمْ عَلَی صَلَوَاتِهِمْ یُحَافِظُونَ * أُوْلَئِکَ هُمْ الْوَارِثُونَ * الَّذِینَ یَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ); مؤمنان رستگار شدند; آنها که در نمازشان خشوع دارند، و آنها که از لغو و بیهودگی روی گردانند، و آنها که زکات را انجام دهند، و آنها که دامان خود را (از آلوده شدن به بی عفّتی) حفظ می کنند;... و آنها که امانتها و عهدهای خود را رعایت می کنند، و آنها که بر نمازهایشان مواظبت می نمایند، (آری!) آنها وارثانند.(وارثانی) که بهشت برین را ارث می برند وجاودانه در آن خواهند ماند».

بنابراین کسانی که واجد صفات هفت گانه بالا باشند دارای خلق عظیم هستند.

ه) منظور از خلق عظیم محافظت بر نمازهاست. بنابراین، انک لعلی خلق عظیم، یعنی ای پیامبر بی شک تو به نماز اهمیّت می دهی و بر آن مواظبت داری.

و) احتمال ششم که در تفسیر مجمع البیان نیامده و ما آن را مطرح می کنیم اینکه: تمام آنچه در احتمالات پنجگانه بالا آمد از مصادیق خلق عظیم است; هر چند منحصر در آن نیست. بنابراین تفسیر، خداوند به قلم و ابزار نوشتن سوگند یاد می کند که پیامبرش تمام اخلاق ویژگیهای اخلاقی برجسته را دارد. اخلاق فردی، اخلاق اجتماعی، اخلاق میدان جنگ، اخلاق به هنگام صلح، اخلاق خانه و خانواده، اخلاق جامعه، اخلاق در سفر، اخلاق در وطن و

خلاصه اینکه آن حضرت واجد تمام صفات فضیلت اخلاقی هست و از همه رذیله های اخلاقی پاک و مبرّا می باشد.

اخلاق اسلامی

اکنون که فهمیدیم برجستگیهای اخلاقی پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) در چه جایگاه رفیعی