سوگندهای پربار قرآن صفحه 313

معاون به کارمند، کارمند به بایگانی و... آیا این اخلاق اسلامی است؟ اخلاق اسلامی آن است که با روی باز از ارباب رجوع استقبال شود، و با دلسوزی و احترام مشکلات آنان پیگیری گردد، و تقاضای آنها در کوتاهترین زمان ممکن بررسی شود. راستی اگر آداب اسلامی بر ادارات و جامعه ما بطور کامل و فراگیر حکمفرما بود، حقیقتاً زندگی گلستان می شد. پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه وآله) در حدیث ناب و جالبی خطاب به فرزندان عبدالمطلب فرمودند:

«با اموال و ثروت خویش نمی توانید مردم را راضی نگه دارید (زیرا توقّعات و تقاضاهای مردم نامحدود و امکانات شما محدود است;) سعی کنید با اخلاق خوش و برخورد پسندیده آنها را راضی کنید، که اخلاق حسن سرمایه فناناپذیر و نامحدودی است».(1)

البتّه ارباب رجوع نیز گاه آداب اسلامی را مراعات نمی کنند، و برخورد آنها طلبکارانه و آمرانه است، که این خلق و خوی نیز مذموم و ناپسند است. هم مسئولین، و کسانی که مردم به

آنها رجوع می کنند، و هم خود مردم و ارباب رجوع، همگی باید اخلاق اسلامی را رعایت کنند که این کار به نفع همه آنهاست و ثمرات آن عاید هم می شود. چرا که اگر این دستورات اسلامی عملی گردد، بسیاری از مشکلات حل می شود. باز هم به سراغ روایات پیشوایان دینی برویم که مجسّمه کامل اخلاق اسلامی بوده اند. از حضرت امام صادق(علیه السلام) در مورد مکارم اخلاق که هدف بعثت پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) بوده، پرسیدند، آن حضرت فرمود:

«اَلْعَفْوُ عَمَّنْ ظَلَمَکَ; بخشیدن کسی که به تو ستم کرده است». اسلام نسبت به عفو و بخشش سفارش زیادی کرده، و مسلمانان را از انتقامجویی برحذر داشته است.

البتّه در جایی که عفو مورد سوء استفاده قرار گیرد، که در غالب موارد چنین نیست، عفو شایسته نیست.