سوگندهای پربار قرآن صفحه 317

چشم، که چشم را به جهات ششگانه می چرخاند، از نعمتهای بزرگ الهی است. راستی اگر این عضلات نبود انسان چقدر در زحمت و رنج بود؟

اگر می خواست به سمت چپ نگاه کند باید تمام بدن را بدان سمت می چرخاند، و هر گاه اراده می کرد به سمت راست نگاه کند باید تمام بدن را بدان جهت می چرخاند. و برای نگاه به بالا تمام سر را به عقب، و برای نگاه به پایین تمام سر را به سمت پایین می آورد.

حیرت انگیزتر از همه اینکه این قطعه کوچک با تمام آثار و خواصّش هشتاد سال یا

کمتر یا بیشتر فعّالیت می کند. آیا نباید در برابر خالق آن خشوع و خضوع کرد؟

سوگندهای دوگانه:دیدنیها و نادیدنیها

خداوند متعال در این سوره به دیدنیها و نادیدنیها سوگند یاد کرده است. در مورد دیدنیها و ابزار و وسیله آن سخن گفته شد. امّا نادیدنیها چه هستند؟ اگر ادّعا کنیم که آنچه را نمی توانیم ببینیم بیش از دیدنیهاست، گزاف نگفته ایم. که به چند نمونه آن اشاره می شود:

1. نوری که با چشم می بینیم و زمینه ساز امکان رؤیت چیزهای دیگر هم می شود، دارای طول موج خاصّی است که بالاتر از آن طول موج و پایین تر از آن را نمی توانیم ببینیم، در حالی که وجود خارجی دارد. به هنگامی که رنگین کمان تشکیل می شود نور آفتاب به هفت قسمت تقسیم می گردد، قسمت بالایی آن به رنگ بنفش و قسمت پایینی آن به رنگ قرمز است. آیا بالاتر از رنگ بنفش و پایین تر از رنگ قرمز نداریم؟ بله داریم، ولی ما نمی بینیم. بالاتر از رنگ بنفش همان اشعه مافوق بنفش، و پایین تر از رنگ قرمز همان اشعه مادون قرمز است، که بشر قادر بر دیدن آن نیست. ممکن است بسیاری از حیوانات و پرندگان و حشرات نیز وجود داشته باشند که بشر قادر بر دیدن آنها نباشد.

2. بشر امواج زلزله را تشخیص نمی دهد، و در برابر آن عاجز است. امّا حیوانات